Sos dyniowo-ziołowy

Sos dyniowo-ziołowy ma kolor jesiennych liści: pomarańczowo-czerwony, z drobinkami ziół i przypraw widocznymi w gęstej masie. Powstaje z przetartej dyni, pomidorów i innych warzyw, a jego aromat od razu przypomina ogród pod koniec lata. Ten domowy przetwór z gminy Czernice Borowe na północnym Mazowszu trafił w kwietniu 2018 roku na Listę Produktów Tradycyjnych (LPT) i jest dziś najbardziej rozpoznawalnym dodatkiem do potraw w okolicy.

Dynia w rolniczej gminie

Czernice Borowe leżą w powiecie przasnyskim i mają charakter typowo rolniczy. Dynię uprawiano tu od dawna, bo rosła niemal wszędzie, nie wymagała wiele pracy, a do tego była smaczna i zdrowa. Duże owoce dobrze się przechowywały, więc jesienią w wielu gospodarstwach leżały w spiżarniach i na strychach, czekając na przerobienie. Gospodynie gotowały z nich zupy, dodawały je do ciast, a z czasem zaczęły przygotowywać także sosy do mięs.

Ośrodek Praktycznej Pani

Przełom przyniosły lata 70. XX wieku. Przy miejscowej Gminnej Spółdzielni działał wówczas Ośrodek Praktycznej Pani, wyposażony w sprzęt do przyrządzania posiłków. Instruktorki prowadziły tam kursy gotowania, pieczenia i szycia, ucząc kobiety z okolicznych wsi nowych przepisów. Wśród potraw z dyni pojawił się właśnie sos dyniowo-ziołowy.

Uczestniczki kursów zabierały przepis do domów, przekazywały go córkom i sąsiadkom, a sos szybko zadomowił się na lokalnych stołach. Dziś wiele gospodyń w gminie potrafi go przygotować, a receptura przechodzi z pokolenia na pokolenie. O wpisanie sosu na listę zabiegało Czernickie Stowarzyszenie Aktywnych Społecznie. Wcześniej z tej samej gminy na listę trafiły czernickie pierogi oraz kaczka z jabłkami z chojnowskiego dworu.

Co jest w słoiku

Podstawą jest dynia – obrana, pozbawiona nasion, pokrojona w kostkę i ugotowana do miękkości. Łączy się ją z przecierem pomidorowo-warzywnym, a następnie doprawia przyprawami i ziołami. Całość przeciera się na gładką masę o konsystencji zagęszczonego sosu. Gorący sos przelewa się do słoików i pasteryzuje, dzięki czemu można go przechowywać przez wiele miesięcy i sięgać po niego w razie potrzeby.

Przepis: domowy sos dyniowo-ziołowy

Na około 4 słoiki o pojemności 300 ml.

Składniki

• 1,5 kg dyni (miąższ, bez skóry i pestek)
• 500 g pomidorów lub 400 g passaty
• 2 cebule
• 1 marchew
• 1 czerwona papryka
• 3 ząbki czosnku
• 3 łyżki oleju
• 2 łyżki octu jabłkowego
• 1–2 łyżki cukru
• 1 łyżeczka suszonego majeranku, 1 łyżeczka tymianku, 1 łyżeczka słodkiej papryki
• sól i pieprz
• pęczek natki pietruszki

Przygotowanie

1. Dynię, marchew i paprykę pokrój w kostkę, cebulę i czosnek posiekaj.
2. Na oleju zeszklij cebulę, dodaj czosnek, marchew i paprykę, smaż kilka minut.
3. Dodaj dynię i pomidory, podlej odrobiną wody i duś pod przykryciem około 30 minut, aż warzywa zmiękną.
4. Wsyp zioła i paprykę, dopraw solą, pieprzem, cukrem i octem.
5. Zmiksuj na gładko, wmieszaj posiekaną natkę i zagotuj.
6. Gorący sos przełóż do wyparzonych słoików, zakręć i pasteryzuj około 15 minut.

Do czego podawać

W Czernicach Borowych sos traktuje się jak domowy keczup. Najczęściej trafia do wędlin i kanapek, do potraw mięsno-makaronowych oraz kurczaka z ryżem. Sprawdza się też na grillu i podczas pikników.

• Do kiełbasy z grilla i karkówki.
• Jako baza do zapiekanki makaronowej.
• Do kotletów mielonych i pulpetów.
• Na kanapkę z pieczonym schabem lub żółtym serem.

Gdzie spróbować

Najłatwiej trafić na sos podczas lokalnych festynów, dożynek i świąt kościelnych w gminie Czernice Borowe, gdzie gospodynie serwują dania mięsne właśnie z tym dodatkiem. Okolica leży niedaleko Przasnysza, więc wizytę można połączyć ze zwiedzaniem miasta i wycieczką po północnym Mazowszu, gdzie wciąż żywe są dawne wiejskie tradycje kulinarne.

Sos dyniowo-ziołowy pokazuje, że tradycja nie zawsze musi mieć kilkaset lat – czasem wystarczy dobry kurs, zaradne gospodynie i warzywo, które rośnie w każdym ogrodzie.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: