Soczewiaki sejneńskie — pieczone pierogi z soczewicą

Wyjmujesz je prosto z pieca — rumiane, złocistobrązowe, pachnące podsmażoną cebulą i smażonym plackiem ziemniaczanym. Przełamujesz jeden na pół, a spod twardszej, zapieczonej skórki odsłania się miękki farsz w kolorze zielonego groszku. To soczewiaki sejneńskie — jedna z najbardziej charakterystycznych potraw Podlasia i polsko-litewskiego pogranicza spod Sejn. Proste danie biedaków, które dziś stało się regionalnym przysmakiem.

Co to za danie

Soczewiaki to rodzaj dużych, pieczonych pierogów (bywają nazywane też kotlecikami) z ciasta ziemniaczanego, nadziewanych zmieloną soczewicą. Mają kształt półokrągłego pieroga o długości około 10 cm i grubości około 2 cm. Z wierzchu są rumiane i chrupiące, w środku miękkie, a barwa nadzienia przypomina kolor zielonego groszku. Je się je na gorąco — prosto z pieca albo odgrzane na patelni — obficie okraszone skwarkami z cebulą. Mogą być pełnowartościowym daniem głównym albo sycącą przekąską w ciągu dnia. W okolicach Sejn znane są również pod nazwą „zawijańce” lub „kakory”.

Historia i pochodzenie

To potrawa z pogranicza, która wywodzi się z terenów litewskich i przeniknęła do kuchni polskiej. Jak wynika z przekazów ustnych, soczewiaki były powszechnie znane w okolicach Sejn już przed II wojną światową, a sposób ich przyrządzania przekazywano z pokolenia na pokolenie, najczęściej z matki na córkę. Uchodziły za danie ludzi ubogich: trudne warunki życia i ciężka praca na roli sprawiały, że codzienne posiłki były proste, tłuste i pożywne, oparte na tym, co dawała ziemia — przede wszystkim na ziemniakach, soczewicy i kapuście. Soczewica, uprawiana w Polsce od XVII wieku, była tania i sycąca, więc nieraz ratowała od głodu i chętnie sięgano po nią w czasie postu jako roślinny zamiennik mięsa. Pokrewieństwo z tradycją litewską widać też w nazewnictwie: na Sejneńszczyźnie wiele gospodyń, zwłaszcza starszych, do dziś robi soczewiaki, nazywając je kakorami.

Składniki

Sekret soczewiaków tkwi w dwóch elementach. Pierwszy to ciasto z ugotowanych i utłuczonych ziemniaków, przeciśniętych przez praskę lub maszynkę na gładką, lekko ciągnącą się masę, z dodatkiem mąki pszennej (czasem zmieszanej po połowie ze skrobią ziemniaczaną) i soli. To ta sama baza, na której opierają się inne ziemniaczane specjały regionu, jak sejneńskie kartacze. Drugi element to farsz: ugotowana i zmielona zielona soczewica wymieszana z podsmażoną na złoto cebulą i doprawiona solą, pieprzem, majerankiem oraz cząbrem. W wersji niewegetariańskiej do farszu dodaje się podsmażony boczek lub skwarki. Gotowe pierogi smaruje się olejem i posypuje kminkiem albo czarnuszką.

Gdzie spróbować

Po prawdziwe soczewiaki najlepiej wybrać się tam, gdzie się narodziły — na Sejneńszczyznę, do Sejn, Puńska i okolicznych wsi przy granicy z Litwą. Najlepiej smakują świeże, jeszcze ciepłe, dlatego warto trafić na nie prosto od gospodyni albo w regionalnej karczmie. Degustację możesz wpleść w trasę Szlaku smaków Podlasia, a jeśli planujesz dłuższy wyjazd, sprawdź nasz pomysł na kulinarny weekend na Podlasiu, w którym soczewiaki to jeden z obowiązkowych przystanków. 👉 Zaplanuj podróż i zobacz, gdzie zjeść i przenocować na Podlasiu.

Ciekawostka

Soczewiaki sejneńskie zostały wpisane na Listę Produktów Tradycyjnych 16 maja 2006 roku, w kategorii „Gotowe dania i potrawy” w województwie podlaskim. Dawniej, gdy w każdej kuchni stał tradycyjny piec, pieczono je układając na łopatach (artach), podobnie jak chleb. W wersji z ciasta drożdżowego (kakory) bywały traktowane jak paszteciki i podawane z czerwonym barszczem. Robiono je zwykle w niedzielę — bo potrawa jest dość pracochłonna — i od razu w dużych ilościach, na cały dzień, by domownicy mogli się nimi posilić o każdej porze.

Klasyczny przepis

Poniżej tradycyjny sposób przyrządzenia soczewiaków w wersji ziemniaczanej, pieczonej. Proporcje są orientacyjne — w każdym domu nieco się różnią — więc traktuj je jako sprawdzony punkt wyjścia, a nie sztywną regułę.

Składniki

• 1 kg mączystych ziemniaków
• ok. 250 g mąki pszennej (można połowę zastąpić skrobią ziemniaczaną)
• 1 jajko (opcjonalnie, dla zwięzłości ciasta)
• szczypta soli
• 200 g zielonej soczewicy
• 1 duża cebula
• sól, pieprz, majeranek i cząber do smaku
• opcjonalnie: kawałek boczku lub skwarki
• olej roślinny do posmarowania, kminek lub czarnuszka do posypania

Przygotowanie

1. Soczewicę zalej wodą i mocz przez całą noc, następnie ugotuj do miękkości.
2. Ziemniaki ugotuj w mundurkach, ostudź, obierz i przeciśnij przez praskę lub zmiel w maszynce na gładką, lekko ciągnącą się masę.
3. Do ziemniaków dodaj mąkę, sól (i ewentualnie jajko) i zagnieć elastyczne ciasto, które nie klei się nadmiernie do rąk.
4. Cebulę (i opcjonalnie boczek) pokrój w drobną kostkę i podsmaż na złoto. Dodaj ugotowaną, zmieloną soczewicę i dopraw obficie solą, pieprzem, majerankiem oraz cząbrem.
5. Z ciasta uformuj wałek i podziel na 10–12 części. Każdą rozpłaszcz w dłoni, nałóż łyżkę farszu, zlep brzegi i uformuj półokrągły pieróg.
6. Soczewiaki ułóż na blasze, posmaruj olejem i posyp kminkiem lub czarnuszką. Piecz w 180°C przez około 30–40 minut, aż nabiorą złocistobrązowej barwy.
7. Podawaj na gorąco, okraszone skwarkami z cebulą. Smakują też z kwaśną śmietaną lub sosem grzybowym.