Mazowieckie powidła śliwkowe

Gęsta, jednolita masa w kolorze brązowym z czerwonym albo brunatnym odcieniem, która pachnie dojrzałą węgierką. W smaku słodka, wyraźnie śliwkowa, z lekką, przyjemną kwaskowatością. Tak wyglądają mazowieckie powidła śliwkowe, domowy przetwór smażony od pokoleń w mazowieckich wsiach. 9 sierpnia 2019 roku zostały wpisane na Listę Produktów Tradycyjnych (LPT) w kategorii warzyw i owoców w województwie mazowieckim.

Węgierka i rozkwit sadów

Rozkwit wyrobu powideł na Mazowszu przypadł na początek XX wieku i wiązał się z rozwojem sadownictwa w regionie. Do ich produkcji wykorzystywano śliwkę węgierkę — najstarszą odmianę śliwki uprawianą na tych terenach. Jej owoce są mięsiste, słodkie, łatwo oddzielają się od pestki i mają mało soku, więc idealnie nadają się do długiego smażenia.

Powidła przypominają marmoladę, ale różnią się od niej w zasadniczy sposób. Robi się je bez cukru albo z jego niewielkim dodatkiem, a gęstość uzyskuje się wyłącznie przez długie wygotowanie owoców. Dzięki temu zachowują intensywny, naturalny smak śliwek.

Kilka dni przy kotle

Na Mazowszu powidła smażono pod koniec września albo na początku października, gdy węgierki były w pełni dojrzałe. Dawniej używano do tego miedzianych kotłów, nazywanych „kuprowymi”. Dziś smaży się je w garnkach żeliwnych lub stalowych. Owoce gotuje się na wolnym ogniu kilka dni, często mieszając, żeby masa nie przywarła do dna. To zajęcie wymagało cierpliwości i często angażowało całą rodzinę.

Jeżeli powidła wychodziły zbyt kwaśne, dodawano do nich cukru, ale wtedy trzeba było je ponownie zagęścić. Wydajność dobrze pokazuje, ile pracy kryje się w słoiku: z około 3,5 kg śliwek otrzymuje się zaledwie 1 kg powideł.

Gliniane garnuszki i warstwa łoju

Gorące powidła przekładano do glinianych lub kamionkowych garnuszków. Po wystudzeniu zalewano je roztopionym łojem, a później margaryną, żeby chronić przetwór przed pleśnią. Tak zabezpieczone powidła przetrwały zimę w chłodnej spiżarni. Dziś najczęściej przechowuje się je w wyparzonych słoikach.

Na chlebie, w pierożkach, w cieście

Mazowieckie powidła są bardzo uniwersalne. Smaruje się nimi chleb, nadziewa pierożki i przekłada ciasta. Świetnie pasują do pączków, racuchów i naleśników, a odrobina powideł doda głębi sosom do pieczonej wieprzowiny czy dziczyzny. Na jesiennym stole sprawdzą się też jako dodatek do twarogu, kaszy jaglanej albo owsianki. Zimą można je podać z serami pleśniowymi i orzechami jako słodko-kwaśny kontrapunkt.

Przepis: domowe powidła z węgierek

To przepis-kompilacja oparty na tradycyjnej metodzie długiego smażenia, bez dodatku cukru lub z niewielką jego ilością.

Składniki

• 3,5 kg dojrzałych śliwek węgierek
• opcjonalnie 100–200 g cukru, jeśli owoce są kwaśne
• opcjonalnie szczypta cynamonu lub kilka goździków

Przygotowanie

1. Śliwki umyj, przekrój i usuń pestki.
2. Przełóż owoce do garnka z grubym dnem i gotuj na małym ogniu około 2 godzin, często mieszając.
3. Odstaw na noc, a następnego dnia ponownie gotuj 2–3 godziny. Powtarzaj przez dwa lub trzy dni, aż masa będzie gęsta i ciemna.
4. Spróbuj powideł. Jeśli są zbyt kwaśne, dodaj cukier i odparuj je jeszcze raz.
5. Gorące powidła przełóż do wyparzonych słoików, zakręć i odwróć do góry dnem.

Dobrze odparowane powidła nie spływają z łyżki. Pozostawiają na niej gęstą, zwartą warstwę. Gęsta masa podczas gotowania mocno pryska, dlatego warto mieszać ją drewnianą łyżką z długim trzonkiem i uważać na oparzenia. Słoiki przechowuj w chłodnym, ciemnym miejscu.

Jesienna wyprawa po Mazowszu

Wrzesień i październik to najlepszy czas na wycieczkę do mazowieckich sadów, gdy węgierki dojrzewają, a na jarmarkach pojawiają się domowe przetwory. Warto przywieźć słoik powideł jako pamiątkę, która przypomni smak mazowieckiej jesieni w środku zimy.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: