Szare kluski „kudłate”

Szare kluski kudłate to małe prostokąty o długości około 3 centymetrów i szerokości 2 centymetrów, w jasnoszarym kolorze, miękkie i sprężyste. Pachną i smakują gotowanymi ziemniakami, a ich nieco postrzępiona, „kudłata” powierzchnia świetnie zbiera omastę. To jedno z najprostszych dań lubelskiej wsi, które przez pokolenia przechodziło z rąk matek do córek. 22 maja 2025 roku szare kluski kudłate zostały wpisane na Listę Produktów Tradycyjnych (LPT) w kategorii gotowych dań i potraw.

Skąd ten szary kolor

Sekretem klusek jest dodatek startych surowych ziemniaków. To właśnie one po kontakcie z powietrzem ciemnieją i nadają ciastu charakterystyczny, szarawy odcień. Surowa masa łączona jest z ugotowanymi i przeciśniętymi ziemniakami, a do tego dochodzi skrobia odzyskana z soku, jajka i sól. Gotowe kluski odstawia się na chwilę przed gotowaniem, by jeszcze bardziej ściemniały. Dzięki połączeniu dwóch rodzajów ziemniaków kluski są jednocześnie zwarte i delikatne, a ich struktura pozostaje lekko szorstka.

Szare kluski znane są w wielu regionach Polski – inną wersję przygotowuje się na przykład w Wielkopolsce – ale lubelskie kudłate mają własną recepturę i nazwę, którą zawdzięczają nieregularnej powierzchni.

Kluski na pole i na post

Kluski szare kudłate były obecne w rodzinnych domach Lubelszczyzny od pokoleń. Przepis przekazywano w rodzinach, a samo danie należało do kuchni codziennej. W swej podstawowej formie to potrawa raczej postna, bo ciasto składa się tylko z ziemniaków, skrobi, jajek i soli. Dopiero omasta – najczęściej słonina albo grubo krojony, podsmażony boczek z cebulą i czosnkiem – dodaje im kaloryczności i, jak mówią gospodynie, wykwintności.

Na wsiach kluski ceniono przede wszystkim za sytość. Często zabierano je na pole podczas żniw i wykopków, by zjeść posiłek na miejscu, bez powrotu do domu. Ziemniaki były zawsze pod ręką, więc kluski dało się zrobić niemal w każdym gospodarstwie i o każdej porze roku. Zarówno dawniej, jak i dziś pozostają stałym elementem lubelskiej kuchni.

Część lubelskiego dziedzictwa

Szare kluski kudłate znalazły się w grupie trzynastu potraw z regionu, które w 2025 roku trafiły na Listę Produktów Tradycyjnych. Obok nich wpisano między innymi pierogi podrobowe lubelskie, pierogi z siemieniem konopnym i zalewajkę z Gór Opolskich. Uroczystość podsumowująca ten rok odbyła się w styczniu 2026 roku w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Lubelskiego, a goście mogli spróbować wszystkich nowych wyrobów. Województwo lubelskie ma dziś na liście ponad 280 pozycji i pozostaje liderem w kraju.

Smak i podanie

Kluski są łagodne, ziemniaczane w smaku i lekko ciągnące. Ich charakter buduje dopiero omasta – im bardziej zrumieniony boczek i cebula, tym lepiej.

• Z omastą z boczku, cebuli i czosnku – wersja klasyczna.
• Ze skwarkami ze słoniny albo w wersji postnej z cebulą na oleju.
• Z kiszonym ogórkiem, kapustą kiszoną lub szklanką zsiadłego mleka.
• Odsmażone na drugi dzień na patelni.

Przepis: szare kluski kudłate z omastą

Na 4 porcje. Czas przygotowania: około 1,5 godziny.

Składniki

Kluski:

• 1 kg surowych ziemniaków
• 500 g ziemniaków ugotowanych i przeciśniętych
• około 150 g mąki ziemniaczanej
• 2 jajka
• 1 łyżeczka soli

Omasta:

• 200 g wędzonego boczku
• 1 duża cebula
• 2 ząbki czosnku
• 1 łyżka oleju

Przygotowanie

1. Ziemniaki do gotowania obierz, ugotuj w osolonej wodzie i przeciśnij przez praskę. Ostudź.
2. Surowe ziemniaki obierz i zetrzyj na tarce o drobnych oczkach. Przełóż na sito lub gazę i odciśnij sok do miski. Odstaw go na kilka minut, a potem ostrożnie zlej wodę – skrobię z dna zachowaj.
3. Połącz surowe ziemniaki z gotowanymi, dodaj odzyskaną skrobię, mąkę ziemniaczaną, jajka i sól. Zagnieć zwarte, lekko klejące ciasto. Jeśli jest za rzadkie, dosyp nieco mąki ziemniaczanej.
4. Odrywaj kawałki ciasta, formuj wałki grubości około 2 centymetrów i krój je ukośnie na kluski długości około 3 centymetrów.
5. Odłóż kluski na oprószoną mąką deskę na kilka minut, aż lekko ściemnieją.
6. Gotuj partiami w dużym garnku osolonej wody około 5 minut od wypłynięcia. Wyjmij łyżką cedzakową i przelej zimną wodą, aby się nie skleiły.
7. Boczek pokrój w kostkę i wytop na oleju. Dodaj posiekaną cebulę, a pod koniec przeciśnięty czosnek. Smaż na złoty kolor.
8. Kluski wymieszaj z gorącą omastą i od razu podawaj.

Wskazówka: do klusek najlepiej nadają się mączyste ziemniaki, które zawierają dużo skrobi i mniej wody.

Gdzie spróbować

Szare kluski kudłate najłatwiej spotkać podczas lubelskich festynów, dożynek, jarmarków i świąt produktu lokalnego, a także w karczmach i restauracjach serwujących regionalną kuchnię. W okresie letnim warto zajrzeć na festiwale produktów tradycyjnych organizowane w Lublinie, gdzie koła gospodyń prezentują swoje popisowe dania. Lublin będzie najwygodniejszą bazą do kulinarnych wycieczek po regionie.

Szare kluski kudłate pokazują, jak niewiele trzeba, by przygotować sycące i smaczne danie. Ziemniaki, jajko, sól i odrobina cierpliwości – reszta to już zasługa omasty i domowej tradycji.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: