Trunek z oskoły brzozowej

Trunek z oskoły brzozowej jest jasny, słomkowy, czasem lekko opalizujący, a w smaku delikatnie słodki, orzeźwiający i wyraźnie cytrusowy. Powstaje z soku brzozy, który na Kujawach i w Ziemi Chełmińskiej nazywano oskołą. Tradycję jego wyrobu przywróciło Koło Gospodarzy Wiejskich ze Złejwsi Wielkiej, a w lutym 2025 roku napój trafił na Listę Produktów Tradycyjnych (LPT) jako pierwszy produkt z tej gminy.

Czym jest oskoła

Oskoła to sok, który brzoza wypompowuje z korzeni ku gałęziom wczesną wiosną, zanim rozwiną się liście. Jest przezroczysty, lekko słodkawy i bogaty w składniki mineralne. Dawniej pito go na surowo jako wiosenne wzmocnienie po zimie, a nadmiar przerabiano na napój fermentowany, który dłużej się przechowywał. Charakter soku zależy od pogody. Po suchej wiośnie oskoła jest bardziej mętna i słodsza, a po obfitych opadach – klarowna i wodnista. Dlatego każdy rocznik trunku smakuje nieco inaczej.

Jak zbiera się sok z brzozy

Sok pozyskuje się przez około trzy tygodnie od momentu zawiązania pąków, przy chłodnej pogodzie, gdy temperatura nie przekracza 8°C. W pniu wierci się niewielki otwór, wkłada rurkę i podstawia naczynie. Do nacinania wybiera się wyłącznie dojrzałe drzewa o średnicy pnia co najmniej 15 centymetrów, a po zakończeniu zbioru otwór starannie się zaślepia, aby brzoza się nie osłabiła. Z jednego drzewa można zebrać kilka litrów dziennie, ale zbiór prowadzi się z umiarem.

Od soku do trunku

Świeżą oskołę przecedza się i łączy z cukrem, kwaskiem cytrynowym oraz drożdżami. Następnie zaczyna się burzliwa fermentacja, podczas której sok pieni się i nabiera lekko winnego aromatu. Po jej zakończeniu trunek zlewa się znad osadu i odstawia do leżakowania w szklanych naczyniach. Gotowy napój jest klarowny, lekko musujący lub całkiem spokojny, w zależności od czasu dojrzewania. Zawiera alkohol, dlatego nie jest przeznaczony dla dzieci ani kierowców.

Karczmy i stare zielniki

O napojach z soku brzozowego pisano w polskich poradnikach gospodarskich już w XIX wieku. Wspomina o nich Zielnik Ekonomiczno-Techniczny Józefa Geralda-Wyżyckiego z 1845 roku, a w 1867 roku temat podjął Józef Chociszewski na łamach pisma Piast. Według przekazów najstarszych mieszkańców trunek z oskoły podawano w karczmie w Górsku i w gospodzie w Złejwsi Wielkiej. Był tani, sezonowy i lubiany przez gości, którzy wiosną przyjeżdżali na targi i jarmarki.

Po 1945 roku zwyczaj stopniowo zanikł. Do życia przywrócili go członkowie Koła Gospodarzy Wiejskich ze Złejwsi Wielkiej, organizacji uważanej za pierwsze takie koło w Polsce. Na podstawie wspomnień seniorów odtworzyli dawny sposób wyrobu i doprowadzili do wpisu produktu na listę.

Jak pić trunek z oskoły

• Schłodzony, w niewielkim kieliszku, jako aperitif przed wiosennym obiadem.
• Do lekkich potraw: twarogu ze szczypiorkiem, ryb słodkowodnych, sałatek z młodych warzyw.
• Do ciast drożdżowych i kruchych ciasteczek.

Napój najlepiej smakuje w ciągu kilku miesięcy od zabutelkowania, gdy zachowuje świeżość i delikatny aromat brzozy.

Gdzie spróbować

Zławieś Wielka leży kilkanaście kilometrów od Torunia, na skraju doliny Wisły i lasów. Trunek najłatwiej spotkać na wiosennych festynach, jarmarkach i targach produktów regionalnych w województwie kujawsko-pomorskim, gdzie wystawiają się gospodarze ze Złejwsi Wielkiej. Wizytę warto połączyć ze zwiedzaniem toruńskiej starówki i spacerem nad Wisłą.

Kieliszek trunku z oskoły to smak przedwiośnia, kiedy w lesie jeszcze nie ma liści, a brzozy już budzą się do życia.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: