Szczodroki karczmiskie

Szczodroki karczmiskie są małymi, półokrągłymi rogalami drożdżowymi pieczonymi na 5 stycznia, czyli wigilię Trzech Króli. Mają ciemnożółtą lub jasnobrązową skórkę, miękki środek i słodki smak, choć do ciasta nie dodaje się cukru. Naturalną słodycz i wilgotność daje gotowany, starty burak cukrowy.

Minimalistyczne ciasto z burakiem

Podstawę tworzą mąka pszenna, drożdże i burak cukrowy. Jajko służy do posmarowania powierzchni, a mak do posypania. Do samego ciasta tradycyjnie nie trafiają ani jajka, ani cukier. Prostota składu wynika z wiejskiej gospodarki i szybkiego przygotowania po wypieku chleba.

Rogaliki mają od 7 do 10 centymetrów. Zewnętrzna warstwa jest lekko twardsza, a środek ustępuje pod naciskiem. Starty burak zatrzymuje wilgoć i nadaje żółtawy kolor. Dawniej szczodroki pieczono w piecu chlebowym, wykorzystując pozostałe ciepło; dziś częściej trafiają do piekarnika.

Szczodry wieczór w Karczmiskach

W Karczmiskach Pierwszych i Drugich 5 stycznia grupy kolędnicze odwiedzają domy, śpiewają pieśni i składają życzenia. Zwyczaj jest znany od ponad stu lat. Gospodarze odpowiadają gościnnością, częstując dzieci, młodzież i dorosłych rogalikami, owocami, słodyczami albo drobnymi pieniędzmi.

Kolędnicy są nazywani scodrocarzami. Ich wejście do domu poprzedza tradycyjna wymiana okrzyków. Jeśli gospodarz przyjmuje grupę, następuje śpiew i poczęstunek. Jeśli odmawia, może usłyszeć żartobliwą przyśpiewkę piętnującą skąpstwo. Wypiek jest zatem częścią obrzędu, a nie zwykłą bułką jedzoną przez cały rok.

Dlaczego nazwa mówi o hojności

Słowo „szczodry” oznacza hojny. Wieczór przed świętem Trzech Króli był czasem obdarowywania, a rogalik stanowił materialny znak podziękowania za życzenia i śpiew. Każda gospodyni dbała, aby odwiedzający nie odeszli z pustymi rękami.

W 2024 roku szczodroki wpisano na Listę Produktów Tradycyjnych (LPT). Rok później zwyczaj chodzenia po szczodrokach znalazł się na Krajowej Liście Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Pierwszy wpis dotyczy produktu, drugi całego obrzędu, uczestników, pieśni i więzi społecznych.

Jak podawać

Szczodroki najlepiej smakują świeże, gdy skórka jest lekko twarda, a środek miękki. Można podać je z mlekiem, herbatą albo samodzielnie. Mak na wierzchu wnosi delikatny orzechowy aromat, natomiast burak cukrowy daje subtelną słodycz bez deserowego nadzienia.

Nie należy mylić ich z bogatymi rogalami maślanymi ani nadziewanymi drożdżówkami. Karczmiski wypiek jest prosty i obrzędowy. Jego pełny sens pojawia się dopiero w połączeniu ze styczniowym kolędowaniem, otwieraniem domów i obowiązkiem szczodrego poczęstunku.

Żywa tradycja

Zwyczaj nadal integruje mieszkańców. Biorą w nim udział dzieci, młodzież i dorośli, a lokalne gospodynie przekazują sposób wypieku. Dzięki temu szczodroki nie stały się muzealną ciekawostką. Każdego roku wracają do domów dokładnie w dniu, dla którego powstały.

Burak ukryty w żółtym cieście

Gotowany burak cukrowy po starciu wtapia się w masę i nie tworzy czerwonych kawałków. Zatrzymuje wodę oraz daje słodycz bez sypania cukru. To rozwiązanie gospodarskie: produkt z pola zastępował droższy składnik kupowany w sklepie. Dzięki niemu rogal pozostaje miękki dłużej niż zwykły placek z samej mąki.

Mak jako znak odświętności

Ziarna na powierzchni są skromną dekoracją, ale odróżniają szczodroki od codziennego pieczywa. Jajko użyte do posmarowania nadaje połysk i pomaga utrzymać mak. Samo ciasto pozostaje oszczędne, co tworzy ciekawy kontrast między prostotą składu a ważną rolą podczas szczodrego wieczoru.

Rogaliki rozdaje się pojedynczo, dlatego niewielki rozmiar ma praktyczne znaczenie. Gospodyni może przygotować większą liczbę porcji dla kolejnych grup odwiedzających dom.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: