Jarzębinka

Klarowna, bursztynowa, o słodkim i lekko kwaskowym smaku — Jarzębinka to nalewka z owoców jarzębiny, która od pokoleń gości w małopolskich domach. Czerwone kiście jarzębiny są jednym z symboli polskiej jesieni, a przygotowany z nich trunek w 2010 roku wpisano na Listę Produktów Tradycyjnych (LPT) prowadzoną przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Czym jest jarzębinka

To nalewka o klarownej, bursztynowej barwie i zawartości alkoholu od 28 do 40%. W smaku jest słodka, z wyraźną, przyjemną kwaskowością i delikatną goryczką owoców jarzębiny. Aromat przypomina suszone owoce i jesienny las. Jarzębinka jest łagodniejsza od wytrawnych wódek ziołowych, dlatego chętnie podaje się ją gościom jako trunek deserowy. Przeznaczona jest wyłącznie dla osób pełnoletnich.

Jak powstaje

Owoce jarzębiny zbiera się od września do listopada, gdy są w pełni dojrzałe i mają intensywnie czerwony kolor. Surowe owoce są bardzo cierpkie i gorzkie, dlatego przed użyciem trzeba je odgoryczyć — w tym czasie rozkłada się kwas parasorbinowy, odpowiedzialny za gorycz. Tradycyjnie pomagało w tym przemrożenie owoców po pierwszych przymrozkach. Przygotowane owoce zalewa się alkoholem i pozostawia na dłużej, by oddały barwę i aromat. Następnie nalewkę słodzi się, klaruje i odstawia do dojrzewania. Im dłużej leżakuje, tym łagodniejszy i pełniejszy ma smak.

Tradycja

Jarzębina od wieków zajmowała ważne miejsce w kulturze ludowej. Rosła przy domach, przy drogach i na miedzach, a jej czerwone owoce zdobiły jesienny krajobraz wsi. Owoce wykorzystywano w kuchni i w medycynie ludowej, a z czasem zaczęto przygotowywać z nich nalewkę, która stała się ozdobą domowych spiżarni. O roli jarzębiny w tradycji pisała Urszula Janicka-Krzywda w artykule „Czerwona jarzębina”, opublikowanym w czasopiśmie „Kwiaty” w 2004 roku. Jarzębinka była trunkiem domowym, przygotowywanym jesienią i wyjmowanym z piwniczki na święta, imieniny i przyjęcia rodzinne.

Jak podawać

• w małych kieliszkach, lekko schłodzona, jako trunek deserowy,
• do pierników, keksów i ciast z bakaliami,
• obok deski serów dojrzewających i pasztetów z dziczyzny,
• na świątecznym stole w Boże Narodzenie,
• jako domowy upominek w ozdobnej butelce.

Pijcie odpowiedzialnie — jarzębinka przeznaczona jest wyłącznie dla osób, które ukończyły 18 lat.

Jarzębina w krajobrazie Małopolski

Jesienią jarzębiny rosnące wzdłuż górskich dróg i na skrajach lasów Beskidów i Gorców mienią się czerwienią. To dobry moment na wycieczkę: kolorowe liście, pierwsze przymrozki i kiście owoców tworzą krajobraz, który od dawna inspiruje poetów i malarzy. Spacer w październiku pozwala zrozumieć, dlaczego właśnie jarzębina stała się bohaterką domowych nalewek. Warto jednak pamiętać, że owoców nie zbiera się w parkach narodowych i rezerwatach.

Nalewki w polskiej tradycji domowej

Domowe nalewki to ważna część staropolskiej kultury stołu. W dworach i na plebaniach przygotowywano je z owoców, ziół i korzeni, a receptury przekazywano z pokolenia na pokolenie w rękopiśmiennych zeszytach. Jarzębinka należała do nalewek jesiennych, robionych wtedy, gdy w ogrodach kończył się sezon na wiśnie i śliwki. Dzięki temu spiżarnie zapełniały się butelkami o różnych kolorach i smakach, a każda gospodyni miała swoje sekrety: ilość cukru, czas leżakowania, dodatek miodu czy suszonych owoców. Taka różnorodność sprawia, że jarzębinka z dwóch domów rzadko smakuje tak samo.

Gdzie spróbować

Jarzębinki warto szukać na jarmarkach produktów regionalnych w Krakowie i małopolskich miasteczkach, w sklepach z regionalnymi trunkami oraz w karczmach serwujących domowe nalewki. Jesienią i przed świętami Bożego Narodzenia łatwiej trafić na trunki przygotowane według tradycyjnych receptur, często w małych, ręcznie etykietowanych butelkach.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: