Masło czyszeckie

Intensywnie żółta bryłka z połyskiem, na wierzchu kwiatowy ornament odciśnięty z drewnianej formy, a na spodzie wyraźny krzyżyk. Tak wygląda masło czyszeckie z Ciska nad Odrą. Najczęściej ma kształt prostokąta, ale bywa też okrągłe albo w formie walca. Jego barwa zmienia się z porami roku. Latem, późną wiosną i wczesną jesienią jest ciemniejsza, a zimą jaśniejsza, bo zależy od tego, czym karmione są krowy. Smak i zapach są maślane i kremowe. Masło trafiło na Listę Produktów Tradycyjnych 2 marca 2020 roku.

Skąd nazwa: Cisek, czyli Czyszki

Nazwa masła pochodzi od dawnej nazwy wsi Cisek, jednej z najstarszych w gminie. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1239 roku, gdy wieś zapisano jako Chischi. W kolejnych wiekach występowała jako Cisko, Czisky, Czyszki i Czissek. Mieszkańcy do dziś mówią potocznie, że mieszkają w Czyszkach, stąd masło czyszeckie, a nie ciseckie.

Masło z każdego gospodarstwa

W Cisku i okolicach masło i inne przetwory mleczne wyrabiano od stuleci, niemal w każdym gospodarstwie. Gminę zamieszkują w większości Ślązacy, u których domowy wyrób masła jest głęboko zakorzeniony. Część masła sprzedawano do innych miejscowości, nawet poza dzisiejsze województwo opolskie, co pomagało rodzinom w trudniejszych czasach.

O tym, jak wyglądała ta praca, pisała Anna Myszyńska w „Śląskim rozprawianiu”. Gdy było za zimno, masło nie chciało się zebrać i trzeba było dolać garnek gorącej wody. Latem było odwrotnie: za ciepłe masło nie twardniało, więc chłodzono je w zimnej wodzie prosto ze studni. Potem płukano je i wyrabiano, a na koniec ubijano w wyparzonej, wytartej solą drewnianej maselniczce.

Domowe masło opisuje też praca „Kultura ludowa śląskiej ludności rodzimej” pod redakcją prof. Doroty Simonides. Wyrabiano je w drewnianych maselniczkach tłuczkowych, w kołyskowych maselniczkach na biegunach albo w tak zwanych maszinkach. Masło na zapas płukano, solono i ubijano w faskach. To przeznaczone na sprzedaż formowano ozdobnie w drewnianych, okrągłych kwartkach oraz w podłużnych półfuntkach i osełkach.

Łąki Doliny Odry

Wyjątkowość masła wynika z położenia wsi. Okolice Ciska porastają łąki i obszary chronione z bogatą roślinnością, a w runi łąkowej rośnie wiele gatunków ziół i kwiatów. Krowy wypasane na tych terenach w Dolinie Odry dają mleko, z którego powstaje masło o pełnym smaku i aromacie. Gmina Cisek jest dziś jednym z nielicznych miejsc w okolicy, gdzie wciąż działają gospodarstwa z krowami mlecznymi. Masło czyszeckie nadal robi się w domach, z mleka prosto od krowy.

Jak podawać masło czyszeckie

  • Na świeżym chlebie, najlepiej na kromce wiejskiego chleba, z odrobiną soli.
  • Do gorących ziemniaków z koperkiem, gdzie najlepiej czuć jego kremowy smak.
  • Do śląskich klusek i do okraszania zup, w tym polewki z maślanki.
  • Do wypieków domowych, takich jak kołocz czy kruche ciasteczka.

Domowe masło bez konserwantów przechowuj w lodówce, w zamkniętym naczyniu, aby nie chłonęło zapachów. Najlepiej zużyć je w ciągu kilku dni. Przed podaniem wyjmij je kilkanaście minut wcześniej, żeby zmiękło i dało się łatwo rozsmarować.

Gdzie spróbować

Masło czyszeckie najłatwiej spotkać w Cisku i okolicznych wsiach gminy, podczas lokalnych festynów, dożynek i jarmarków z produktami regionalnymi. Warto pytać miejscowych gospodarzy, bo masło wciąż powstaje w domowych gospodarstwach, a nie w dużych zakładach. Wycieczkę do Ciska można połączyć ze spacerem po łąkach nad Odrą, które dają mleko na to masło.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl:

Źródła:

Zobacz też