Krośnicka szpajza

W szklanych salaterkach stoi puszysta, gładka pianka w kolorze żółtym, różowym albo czerwonym, przybrana bitą śmietaną i kostkami galaretki. To krośnicka szpajza, lekki deser z Krośnicy na Opolszczyźnie, który pojawia się na stole przy każdej rodzinnej uroczystości. Od 2019 roku figuruje na Liście Produktów Tradycyjnych (LPT).

Czym jest szpajza

Szpajza to deser na bazie ubitych białek, połączonych z tężejącą galaretką. Ma delikatny, lekko jajeczny smak, a jego kolor i aromat zależą od galaretki oraz soku, które dodaje gospodyni. Wersja krośnicka powstaje z galaretki i soku z domowego kompotu, najczęściej agrestowego, truskawkowego lub wiśniowego. Dzięki temu deser jest owocowy i orzeźwiający, a nie tylko słodki.

Nazwa pochodzi od niemieckiego słowa Speise, oznaczającego potrawę lub deser. Na Śląsku Opolskim słowo to przyjęło się w gwarze i do dziś określa całą rodzinę puszystych deserów.

Deser znany od XIX wieku

Szpajzę znano na Śląsku już pod koniec XIX wieku. Dawniej przygotowywano ją przede wszystkim w wersji cytrynowej, na żółtkach i soku z cytryny. Przepis na Zitronenspeise, czyli szpajzę cytrynową, zamieściła Maria Wurst w książce kucharskiej wydanej w 1911 roku. Deser opisały też Otylia Słomczyńska i Stanisława Sochacka w książce „Nowa kuchnia śląska”, wydanej w 1985 roku przez Instytut Śląski w Opolu.

Z czasem, gdy w sklepach pojawiły się galaretki w proszku, gospodynie zaczęły łączyć je z białkami. Tak powstała wersja, którą dziś przygotowuje się w Krośnicy i okolicznych wsiach. Szpajza jest podawana na świętach, weselach, chrzcinach, komuniach, roczkach, a także podczas srebrnych i złotych godów. W wielu domach pojawia się również na deser do niedzielnego obiadu.

Przepis: krośnicka szpajza

Na 4–6 porcji. Deser zawiera surowe białka, dlatego używaj wyłącznie świeżych jaj z pewnego źródła.

Składniki

  • 1 opakowanie galaretki (cytrynowej, truskawkowej lub wiśniowej)
  • ¾ szklanki soku z domowego kompotu (agrestowego, truskawkowego lub wiśniowego)
  • 1 szklanka cukru
  • 2 białka
  • do dekoracji: bita śmietana, świeże owoce, kostki galaretki

Przygotowanie

  1. Zagotuj sok z kompotu i rozpuść w nim galaretkę. Odstaw do przestygnięcia.
  2. Obserwuj galaretkę – gdy zacznie lekko tężeć, przejdź do kolejnego kroku.
  3. Ubij białka na sztywną pianę, stopniowo dodając cukier.
  4. Nie przerywając ubijania, wlewaj cienkim strumieniem tężejącą galaretkę i ubijaj, aż masa stanie się jednolitą, puszystą pianką.
  5. Rozlej szpajzę do salaterek lub pucharków i wstaw do lodówki na 2–3 godziny.
  6. Przed podaniem udekoruj bitą śmietaną, owocami i kostkami galaretki.

Jak podawać szpajzę

  • Schłodzoną, w szklanych pucharkach, aby było widać kolor pianki.
  • Jako lekki deser po świątecznym lub weselnym obiedzie.
  • Z owocami z tego samego kompotu, z którego pochodzi sok.

Szpajzę najlepiej zjeść w dniu przygotowania lub następnego dnia. Przechowuj ją w lodówce, przykrytą.

Gdzie spróbować

Krośnicka szpajza to deser domowy, więc najpewniej spróbujesz jej w Krośnicy i okolicach podczas festynów i spotkań kół gospodyń wiejskich. Szpajza w różnych wersjach pojawia się też na stołach w czasie dożynek i jarmarków w całym województwie opolskim, a niektóre gospody z kuchnią śląską serwują ją na deser.

Krośnica leży w gminie Izbicko, niedaleko Opola, więc łatwo zaplanować tu krótki przystanek w drodze na Górę Świętej Anny. Jeśli nie trafisz na festyn, możesz przygotować szpajzę w domu według przepisu powyżej. Wystarczy galaretka, sok z domowego kompotu, białka i cukier, a efekt przypomina deser z babcinego stołu.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl:

Źródła:

Zobacz też