Zupa fasolowa po kujawsku

Zupa fasolowa po kujawsku jest gęsta, jasnokremowa i wyraźnie słodko-kwaśna. W talerzu widać kostki ziemniaków, całe ziarna fasoli i te, które rozgotowały się na tyle, że zagęściły wywar. Czuć liść laurowy i ziele angielskie, a na końcu łyżki pojawia się lekka kwasowość octu złagodzona szczyptą cukru. To proste danie jednogarnkowe z kujawskich wsi, które 12 czerwca 2023 roku wpisano na Listę Produktów Tradycyjnych (LPT) w kategorii gotowych dań i potraw. Była to setna pozycja z województwa kujawsko-pomorskiego na tej liście.

Szablok, czyli fasola na Kujawach

Na Kujawach fasolę nazywano szablokiem. Czarne, bardzo urodzajne gleby tego regionu dawały dobre plony warzyw, a na nich opierała się znaczna część chłopskiego jadłospisu. Była to kuchnia prosta i oszczędna, oparta na tym, co urosło w ogrodzie, na polu i w sadzie. Szablok trafiał do wielu potraw: gotowano z niego zupę, przygotowywano szablok z zacirkami, czyli fasolę z drobnymi kluseczkami, a w niektórych domach fasola miała też swoje miejsce na stole wigilijnym, obok innych postnych dań.

Suszona fasola była dla gospodarstwa zapasem na cały rok. Dobrze się przechowywała, dawała sytość i białko w czasie, gdy mięso pojawiało się w kuchni rzadko. Dlatego zupa fasolowa należała do posiłków codziennych, a nie odświętnych. Gotowano ją w dużym garnku, tak aby wystarczyła dla całej rodziny i pracowników w gospodarstwie.

Czym wyróżnia się wersja kujawska

Najbardziej charakterystyczne jest połączenie octu i cukru. Wiele polskich zup fasolowych gotuje się na wędzonce lub kościach i przyprawia majerankiem, przez co są ciężkie i wyraźnie mięsne. Kujawska odmiana jest inna: gotuje się ją na samych warzywach, doprawia octem i cukrem, a na koniec zagęszcza lekką zasmażką. Głównym składnikiem jest rozgotowana fasola, która nadaje zupie zawiesistą konsystencję i kremową barwę, od jasnożółtej po kremową.

Cukier nie służy tu do słodzenia. Jego niewielka ilość równoważy ziemisty smak fasoli i warzyw korzeniowych, a ocet dodaje świeżości. Dzięki temu zupa jest sycąca, ale nie męczy podniebienia. Taki słodko-kwaśny akcent pojawia się w kuchni kujawskiej także w innych potrawach i dobrze oddaje jej charakter.

Dwie wersje w jednym regionie

W okolicach Dobrego, w powiecie radziejowskim, funkcjonuje też druga odmiana fasolowej. Przygotowuje się ją podobnie jak grochówkę: na kościach z mięsem, ze smażonym boczkiem, czasem z zasmażką i z dodatkiem majeranku. Obie wersje istniały i nadal istnieją obok siebie. To, którą gotuje się w danym domu, zależy od rodzinnych zwyczajów i tego, czego nauczyła się kolejna gospodyni od matki lub babci.

Wpis na listę zawdzięczamy Annie Patyk, przewodniczącej Koła Gospodyń Wiejskich w Bronisławiu i Gminnej Rady KGW w Dobrem. Jak wspomina, dawniej zupę gotowano przynajmniej raz w tygodniu. Dziś pojawia się na stole rzadziej, głównie podczas pokazów, konkursów kulinarnych albo wtedy, gdy ktoś z rodziny chce przypomnieć sobie smak dzieciństwa. Koło z Bronisławia ma na koncie największą liczbę produktów z listy w całym województwie.

Przepis: zupa fasolowa po kujawsku

Na 4–6 porcji. Fasolę namocz dzień wcześniej.

Składniki

• 250 g suchej białej fasoli (np. Jaś)
• 400 g ziemniaków
• 1 marchew (ok. 150 g)
• 1 pietruszka (ok. 100 g)
• kawałek selera (ok. 80 g)
• 1 cebula
• 2 l wody
• 2 liście laurowe
• 4 ziarna ziela angielskiego
• 1 łyżka cukru
• 2–3 łyżki octu 10%
• sól i pieprz do smaku

Zasmażka:

• 30 g masła lub smalcu
• 2 płaskie łyżki mąki pszennej (ok. 30 g)

Przygotowanie

1. Fasolę opłucz, zalej dużą ilością zimnej wody i odstaw na noc.
2. Odcedź ją, przełóż do garnka, zalej świeżą wodą, dodaj liście laurowe i ziele angielskie. Gotuj na małym ogniu około 1,5 godziny, aż zacznie mięknąć.
3. Marchew, pietruszkę, seler i cebulę obierz i pokrój w drobną kostkę. Dodaj do fasoli i gotuj około 20 minut.
4. Ziemniaki obierz, pokrój w kostkę i wrzuć do garnka. Gotuj kolejne 15 minut, aż będą miękkie, a część fasoli się rozpadnie.
5. Dopraw solą, cukrem i octem. Ocet dodawaj stopniowo i próbuj, aby uzyskać łagodny, słodko-kwaśny smak.
6. Na patelni roztop tłuszcz, wsyp mąkę i smaż, mieszając, około 2 minut, aż lekko się zezłoci.
7. Rozprowadź zasmażkę chochlą gorącego wywaru, wlej do garnka i gotuj jeszcze kilka minut, aż zupa zgęstnieje. Dopraw pieprzem.
8. Odstaw pod przykryciem na 10 minut i podawaj gorącą.

Jak podawać i czym się różni od innych fasolowych

Zupa fasolowa po kujawsku jest daniem kompletnym, więc nie potrzebuje wielu dodatków. Najlepiej smakuje z kromką razowego lub żytniego chleba. Dobrze pasuje do niej świeży koperek albo natka pietruszki, które dodają koloru i rześkości. Drugiego dnia, po odgrzaniu, bywa jeszcze lepsza, bo fasola dalej zagęszcza wywar, a smak octu i przypraw się wyrównuje.

• Jeśli wolisz łagodniejszy smak, przygotuj zasmażkę na maśle.
• Na smalcu zupa nabiera bardziej tradycyjnego, wiejskiego charakteru.
• Kto lubi wersję z okolic Dobrego, może podsmażyć boczek i dodać szczyptę majeranku.

Gdzie spróbować

Zupy fasolowej po kujawsku warto szukać podczas festynów, dożynek i jarmarków w powiecie radziejowskim, a także na wydarzeniach z udziałem kół gospodyń wiejskich z gminy Dobre. Okolice Radziejowa, z kościołem pofranciszkańskim i otaczającymi miasto polami czarnej ziemi, to dobry punkt wypadowy do poznawania kuchni Kujaw. Stąd blisko także do Inowrocławia i jeziora Gopło, więc łatwo połączyć kulinarną wycieczkę z odpoczynkiem nad wodą.

Ta skromna zupa pokazuje, że kuchnia kujawska nie potrzebowała drogich składników. Wystarczyła dobra fasola, warzywa z ogrodu i odrobina octu, by powstało danie, które przez pokolenia karmiło całe rodziny.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: