Kluski gryczane

Kluski gryczane z Kierzkówki mają szary kolor z delikatnym brunatnym odcieniem. Po przekrojeniu widać w nich drobne, ciemne punkciki, czyli zmielone łuski gryki. Mają kształt owalnego, lekko spłaszczonego wałeczka o długości około 2 centymetrów, są elastyczne i lekko szorstkie. Smakują wyraziście, lekko gorzkawo, jak palona gryka. Pochodzą z małej wsi w powiecie lubartowskim, a 1 kwietnia 2016 roku zostały wpisane na Listę Produktów Tradycyjnych (LPT).

Gryka z Wysoczyzny Lubartowskiej

Kierzkówka leży na Wysoczyźnie Lubartowskiej, w północnej części województwa lubelskiego. Gleby są tu słabe i piaszczyste, dlatego wiele zbóż rośnie na nich z trudem. Od dawna najlepiej sprawdza się gryka, roślina mało wymagająca, która daje plon nawet na ubogiej ziemi. Nic dziwnego, że w okolicznych gospodarstwach była jedną z najważniejszych upraw.

W różnych częściach regionu grykę nazywano inaczej. W zależności od gwary mówiono na nią reczka, hreczka albo tatarka. Te nazwy do dziś można usłyszeć wśród starszych mieszkańców wsi. Z gryki robiono kaszę, mąkę i różne potrawy, ale w Kierzkówce najczęściej przygotowywano z niej właśnie kluski. Były tanie, sycące i dawały dużo siły do pracy.

Ze świeżo zmielonej mąki

Podstawą klusek jest mąka gryczana. Grykę mieli się w pobliskich młynach i kaszarniach, a dawniej także w domowych urządzeniach. Ważne jest, aby mąka była świeża, bo wtedy kluski mają najlepszy smak i zapach. Do mąki dodaje się świeże wiejskie jaja, wodę i szczyptę soli, a także trochę pieprzu i ziół. Ciasto wyrabia się ręcznie, a potem kluski kroi się nożem albo rwie palcami na małe kawałki.

Gotowe kluski wrzuca się do wrzącej, lekko osolonej wody i gotuje krótko, przez około 3 minuty. Po wyjęciu polewa się je okrasą z boczku lub słoniny, posypuje serem albo podaje z sosem. Prostota tej potrawy sprawia, że jej smak zależy głównie od jakości mąki i od tłuszczu, którym się ją okrasza.

Danie na czas żniw i wykopków

Mieszkańcy Kierzkówki wspominają, że w domach rodzinnych kluski gryczane gotowano dawniej dwa, a nawet trzy razy w tygodniu. Z czasem pojawiały się na stole rzadziej, mniej więcej raz w tygodniu. Na co dzień przygotowywano niewielkie porcje tylko dla domowników. Znacznie więcej klusek robiono w czasie prac polowych: podczas żniw, wykopków i sianokosów. Szczególnie dużo gotowano ich w gospodarstwach, które zatrudniały pomocników do pracy w polu, bo trzeba było nakarmić wiele osób.

Dziś kluski gryczane wciąż są ważną częścią lokalnej kuchni. Często podaje się je podczas spotkań rodzinnych, wiejskich uroczystości, a także na dożynkach i festynach. Dla wielu osób są smakiem dzieciństwa i dawnej wiejskiej kuchni.

Ciasto z mąki gryczanej jest mniej sprężyste niż pszenne, więc gospodynie formują kluski szybko i od razu wrzucają je do wrzątku. Dzięki temu nie rozpadają się w garnku i zachowują lekko szorstką powierzchnię, na której dobrze trzyma się okrasa. To właśnie ta faktura odróżnia je od gładkich klusek z mąki pszennej.

Smak i podanie

Kluski gryczane mają wyrazisty, lekko orzechowy i gorzkawy smak. Najlepiej smakują od razu po ugotowaniu.

• Klasycznie polewa się je skwarkami z boczku lub słoniny ze zrumienioną cebulą.
• Można je posypać pokruszonym twarogiem albo startym serem.
• Dobrze pasują do gęstych sosów, na przykład grzybowego.
• Są sycącym daniem głównym, ale mogą też być dodatkiem do mięsa.
• Do klusek dobrze smakuje szklanka zsiadłego mleka albo maślanki.

Przepis: kluski gryczane ze skwarkami

Na 4 porcje. Czas: około 40 minut.

Składniki

• Ciasto: 400 g mąki gryczanej, 2 jajka, około 200 ml letniej wody, ½ łyżeczki soli, szczypta pieprzu, 1 łyżeczka suszonego majeranku lub tymianku
• Okrasa: 150 g wędzonego boczku lub słoniny, 1 duża cebula
• Do podania (opcjonalnie): 100 g twarogu lub sosu grzybowego

Przygotowanie

1. Mąkę wsyp do miski, dodaj sól, pieprz i zioła. Wbij jajka i stopniowo wlewaj wodę, mieszając.
2. Wyrób gładkie, dość zwarte ciasto. Jeśli się klei, podsyp odrobiną mąki, a jeśli kruszy, dodaj łyżkę wody.
3. Ciasto podziel na części i uformuj wałki grubości kciuka. Pokrój je na kawałki o długości około 2 cm albo odrywaj palcami podobnej wielkości kluski.
4. W dużym garnku zagotuj osoloną wodę. Wrzucaj kluski partiami i gotuj około 3 minut od wypłynięcia.
5. W tym czasie pokrój boczek w kostkę i wytop go na patelni. Dodaj posiekaną cebulę i smaż, aż się zrumieni.
6. Kluski wyjmuj łyżką cedzakową i przekładaj na talerze.
7. Polej je gorącą okrasą z boczku i cebuli. Jeśli lubisz, posyp pokruszonym twarogiem.

Gdzie spróbować

Dobrą bazą do odkrywania okolic Kierzkówki jest Lubartów, miasto z barokowym pałacem Sanguszków i bazyliką św. Anny. Stąd łatwo dojechać do wsi Wysoczyzny Lubartowskiej. Kluski gryczane najłatwiej spotkać podczas dożynek, festynów i lokalnych imprez, na których koła gospodyń wiejskich przygotowują tradycyjne potrawy.

Kluski gryczane z Kierzkówki to dowód, że z prostych składników i ubogiej ziemi można wyczarować danie pełne smaku. To kuchnia, która przez lata dawała siłę do pracy w polu i wciąż łączy ludzi przy wspólnym stole.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: