Kluski z makiem z Leonina

Kluski z makiem z Leonina to długie domowe kluski z masą makową słodzoną miodem, danie wigilijne i postne wpisane na LPT. Poznaj historię i przepis.

Kluski z makiem z Leonina to długie, wąskie kluski o biało-żółtej barwie i grubości około pół centymetra, wymieszane z biało-szarą masą makową. Danie jest kleiste, miękkie i wyraźnie słodkie, a najlepiej smakuje jeszcze ciepłe. Przygotowują je gospodynie z Koła Gospodyń Wiejskich „Leonianki” z Leonina w gminie Opole Lubelskie. 27 sierpnia 2024 roku kluski z makiem z Leonina zostały wpisane na Listę Produktów Tradycyjnych (LPT) w kategorii gotowych dań i potraw.

Danie z gospodarstwa

Kluski z makiem wywodzą się z kuchni chłopskiej, w której wszystko, co trafiało na stół, pochodziło z własnego gospodarstwa. Mąka z własnego zboża, jaja od kur, mak z przydomowej uprawy – z tych prostych składników powstawało danie, które można było przygotować w każdym domu. W Leoninie i okolicznych wsiach kluski z makiem jadano nie tylko od święta, ale także na co dzień, jako pożywny i tani posiłek. Kluski robiło się ręcznie: ciasto wałkowano na stolnicy i krojono nożem w długie paski.

Na wigilijnym stole

Szczególne miejsce kluski z makiem zajmowały podczas Wigilii. Były jedną z dwunastu potraw wieczerzy i daniem postnym, bo nie zawierały mięsa. Mak od dawna kojarzył się w polskiej tradycji z dostatkiem i urodzajem, dlatego obecność makowych potraw na wigilijnym stole miała zapewnić pomyślność w nadchodzącym roku. W dni świąteczne masę makową wzbogacano bakaliami i orzechami, na które w zwykłe dni gospodarstw nie było stać. Do klusek można było też dodać roztopione masło.

Miód i cukier

Dawniej masę makową słodzono przede wszystkim miodem z własnej pasieki. Sytuacja zmieniła się w drugiej połowie XIX wieku, kiedy w Opolu Lubelskim powstała cukrownia. Cukier stał się w okolicy łatwiej dostępny i zaczął zastępować miód w wielu domowych potrawach. Dziś w Leoninie słodzi się kluski z makiem miodem lub cukrem, w zależności od rodzinnego zwyczaju. Miód daje głębszy, kwiatowy smak, cukier – czystszą słodycz.

Jak powstają kluski z makiem

Mak najpierw zalewa się wrzątkiem lub gotuje, aż ziarna napęcznieją, a potem odcedza i mieli co najmniej dwukrotnie. Dzięki temu masa staje się kremowa i uwalnia aromat. Zmielony mak łączy się z miodem lub cukrem, a w świątecznej wersji z rodzynkami, orzechami i odrobiną masła. Kluski wyrabia się z mąki, jajek, wody i soli, wałkuje cienko i kroi w paski, które gotuje się w osolonej wodzie. Po odcedzeniu łączy się je z masą makową, aż każda kluska będzie nią oblepiona.

Smak i podanie

Kluski z makiem są słodkie, lekko kleiste i pachną miodem. Mak daje im orzechowy, lekko gorzkawy posmak, który równoważy słodycz.

  • Podawaj ciepłe, zaraz po wymieszaniu z masą makową.
  • Na Wigilię wzbogać masę rodzynkami, orzechami włoskimi i skórką pomarańczową.
  • Na co dzień wystarczy mak z miodem i odrobiną masła.

Przepis: kluski z makiem z miodem

Na 4–6 porcji. Czas przygotowania: około 1,5 godziny plus moczenie maku.

Składniki

Kluski:

  • 300 g mąki pszennej
  • 2 jajka
  • 3–4 łyżki ciepłej wody
  • 1 łyżka oleju
  • szczypta soli

Masa makowa:

  • 250 g suchego maku niebieskiego
  • 500 ml mleka lub wody
  • 4 łyżki miodu (lub 3 łyżki cukru)
  • 50 g masła
  • 50 g rodzynek
  • 50 g orzechów włoskich
  • skórka otarta z ½ pomarańczy

Przygotowanie

  1. Mak zalej gorącym mlekiem lub wodą i gotuj na małym ogniu około 30 minut, aż ziarna napęcznieją. Odstaw na kilka godzin, potem odcedź na gęstym sicie.
  2. Zmiel mak dwukrotnie w maszynce z drobnym sitkiem.
  3. Rozpuść masło w rondlu, dodaj mak, miód, rodzynki, posiekane orzechy i skórkę pomarańczową. Podgrzewaj, mieszając, 5 minut.
  4. Z mąki, jajek, oleju, soli i wody zagnieć gładkie, elastyczne ciasto. Przykryj i odstaw na 20 minut.
  5. Rozwałkuj ciasto na grubość około 2 mm, oprósz mąką i pokrój w długie, wąskie paski.
  6. Gotuj kluski partiami w osolonym wrzątku 2–3 minuty od wypłynięcia. Odcedź.
  7. Połącz ciepłe kluski z masą makową i dokładnie wymieszaj. Podawaj od razu.

Wskazówka: jeśli masa wydaje się zbyt sucha, dodaj łyżkę lub dwie gorącego mleka – kluski powinny być wilgotne i lepkie.

Gdzie spróbować

Leonin leży w powiecie opolskim, w gminie Opole Lubelskie, niedaleko doliny Wisły. Kluski z makiem gospodynie z KGW „Leonianki” przygotowują na lokalne festyny, dożynki i kiermasze świąteczne, a także na konkursy kulinarne w regionie. Odwiedzając okolicę, warto zajrzeć do Opola Lubelskiego oraz połączyć wyjazd z pobytem w oddalonym o kilkadziesiąt kilometrów Kazimierzu Dolnym, który oferuje dużą bazę noclegową.

Kluski z makiem z Leonina to smak polskiej Wigilii w najprostszym wydaniu. Garść maku, łyżka miodu i domowe kluski wystarczą, by przywołać świąteczną atmosferę.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl:

Źródła:

Zobacz też