Plendze kartoflane z Wójcina

Plendze kartoflane z Wójcina to okrągłe lub owalne placki o średnicy około 8–12 cm i grubości około 5 mm. Są złocistoszare na zewnątrz i w przekroju. Zaraz po usmażeniu są miękkie i elastyczne, a na wierzchu chrupiące. Smakują i pachną jak smażone kartofle. 18 maja 2009 roku plendze kartoflane z Wójcina zostały wpisane na Listę Produktów Tradycyjnych (LPT) w kategorii gotowych dań i potraw z województwa łódzkiego. Wójcin to wieś w gminie Łubnice w powiecie wieruszowskim.

Jak ziemniaki trafiły na polskie stoły

Według popularnej opowieści ziemniaki pojawiły się w Polsce za panowania Jana III Sobieskiego, po zwycięstwie pod Wiedniem. Długo jednak nie budziły większego zainteresowania. Jak piszą Maria Lemnis i Henryk Vitry w książce „W staropolskiej kuchni i przy polskim stole”, na dobre zadomowiły się na polskich polach dopiero za Augusta III. Król osiedlał w dobrach koronnych niemieckich osadników, którzy masowo sadzili ziemniaki i uczyli tego polskich chłopów.

Z czasem, dzięki łatwej uprawie i dużym plonom, ziemniaki stały się podstawą wyżywienia wsi. Bohdan Baranowski w książce o życiu codziennym wsi między Wartą a Pilicą w XIX wieku pisał, że obiad składał się często z dwóch dań. Na pierwsze jedzono danie podstawowe: ziemniaki lub kapustę z okrasą albo placki ziemniaczane.

Wielkopolskie plendze w łódzkiej wsi

Na początku XX wieku pieczenie placków ziemniaczanych rozpowszechniło się na ziemi wieluńskiej. Znacznie wcześniej plendze smażono jednak na terenach od zachodu i północy, sąsiadujących ze Śląskiem i Wielkopolską. Wójcin leży dziś na skraju województwa łódzkiego, ale przez wieki był związany z Wielkopolską. Ta bliskość wpłynęła na kulturę i obyczaje mieszkańców, także kulinarne.

Plendze na stałe weszły do jadłospisu wszystkich rodzin z Wójcina i od pokoleń nie zmieniły ani składu, ani nazwy. Książka „Kuchnia wielkopolska wczoraj i dziś” z 1992 roku opisuje je jako placki ziemniaczane z mąką i jajkiem smażone na oleju, podawane na słodko ze śmietaną albo tylko lekko osolone. Sama nazwa „plendze” to typowe wielkopolskie słowo i właśnie dlatego tak wyraźnie wskazuje na zachodnie korzenie wójcińskiej kuchni.

Piątkowe danie postne

Do dziś w Wójcinie plendze kartoflane smaży się w każdy piątek jako potrawę postną. Pojawiają się też na stole podczas rodzinnych spotkań. Są tanie, szybkie i sycące, a przy tym nie wymagają mięsa, więc idealnie pasowały do rytmu dawnego tygodnia na wsi, gdzie piątek oznaczał bezmięsny obiad. Robi się je z najprostszych produktów z własnego gospodarstwa: ziemniaków, mąki, jajek i soli.

Wójcińskie plendze są cieńsze niż wiele domowych placków ziemniaczanych. Dzięki grubości około pół centymetra szybko się smażą, w środku pozostają miękkie, a brzegi robią się chrupiące. To połączenie miękkości i chrupkości jest ich znakiem rozpoznawczym.

Plendze dobrze pokazują, jak granice administracyjne nie zawsze pokrywają się z granicami kulinarnymi. Mieszkańcy Wójcina mówią i gotują trochę inaczej niż w głębi ziemi łódzkiej, bo przez pokolenia patrzyli w stronę Wielkopolski – tam jeździli na targi, tam szukali pracy i stamtąd brali wzory. Zachowana nazwa potrawy jest jak mały ślad tej historii. W innych częściach regionu na takie same placki mówi się po prostu placki ziemniaczane, a w Wójcinie wciąż są to plendze, smażone dokładnie tak, jak robiły to babcie obecnych gospodyń, na ten sam piątkowy obiad.

Do plendzy na dawnej wsi często podawano kwaśne mleko lub maślankę, które dobrze równoważyły smak smażonych ziemniaków.

Smak i podanie

• Na słono – tylko lekko posolone, prosto z patelni.
• Ze śmietaną – z kwaśną śmietaną, tak jak jada się je w Wielkopolsce.
• Na słodko – posypane cukrem lub z cukrem i śmietaną.
• W piątek – jako postny obiad dla całej rodziny.

Przepis: plendze kartoflane

Porcje: około 16–20 placków. Czas: około 45 minut.

Składniki

Ciasto:

• 1 kg ziemniaków mącznych
• 1 mała cebula (opcjonalnie)
• 2 jajka
• 3–4 łyżki mąki pszennej
• 1 łyżeczka soli, szczypta pieprzu

Do smażenia i podania:

• olej rzepakowy
• kwaśna śmietana lub cukier

Przygotowanie

1. Ziemniaki obierz i zetrzyj na tarce o drobnych oczkach. Odlej nadmiar soku, ale zostaw osadzoną na dnie skrobię.
2. Dodaj startą cebulę, jajka, mąkę, sól i pieprz. Wymieszaj na gęste ciasto.
3. Rozgrzej olej na patelni. Nakładaj łyżką porcje ciasta i rozprowadzaj je na cienkie placki o średnicy około 10 cm.
4. Smaż na średnim ogniu po 3–4 minuty z każdej strony, aż będą złociste i chrupiące na brzegach.
5. Odsącz na papierowym ręczniku i od razu podawaj.

Wskazówka: plendze najlepiej smakują zaraz po usmażeniu, kiedy są jeszcze miękkie w środku i chrupiące z wierzchu.

Gdzie spróbować

Plendzy z Wójcina najlepiej szukać na lokalnych festynach i dożynkach w gminie Łubnice i w powiecie wieruszowskim, gdzie koła gospodyń prezentują regionalne potrawy. Najwygodniejszą bazą noclegową jest Wieluń.

Plendze kartoflane z Wójcina to dowód, że kuchnia pogranicza ma swój własny język. Wielkopolska nazwa, łódzki adres i piątkowa tradycja, która w tej wsi przetrwała bez zmian przez pokolenia.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: