Plince kaszubskie

Na Kaszubach mówi się na nie plince — złociste placki z tartych surowych ziemniaków, smażone na patelni do chrupkości. Choć placki ziemniaczane zna cała Polska, kaszubska wersja ma swój język, swoje dodatki i swoje miejsce w rytmie domowej kuchni. Plince kaszubskie zostały wpisane na Listę Produktów Tradycyjnych (LPT) z województwa pomorskiego jako potrawa, która od pokoleń trafia na stoły w powiatach kartuskim, kościerskim i puckim.

Skąd nazwa

Słowo „plince” pochodzi z języka kaszubskiego i oznacza po prostu placki. W kaszubskich domach mówiło się „bãdą plince”, gdy w kuchni zaczynało się tarcie ziemniaków. Nazwa pokazuje, że potrawa należy do codziennego słownika regionu, a nie do kuchni odświętnej. Kaszubski to język regionalny, w którym zachowało się wiele kulinarnych określeń, a plince należą do najbardziej rozpoznawalnych.

Wygląd i smak

Plince są cienkie, o nieregularnych, koronkowych brzegach, które podczas smażenia stają się bardzo chrupiące. Środek pozostaje miękki i lekko wilgotny. Mają złocistobrązowy kolor i intensywny zapach smażonych ziemniaków z cebulą. Smak jest prosty: ziemniaczany, lekko słony, z delikatną słodyczą przysmażonej cebuli. To, co je wyróżnia, to sposób podania — na Kaszubach często jada się je na słodko albo z kwaśnymi dodatkami, które łagodzą tłustość.

Składniki i sposób przygotowania

Podstawą są surowe ziemniaki, starte na drobnej tarce. Masę lekko się odsącza, ale zachowuje osiadającą skrobię, która zlepia placki. Do ziemniaków dodaje się startą lub drobno posiekaną cebulę, jajko, sól i odrobinę mąki. Niektóre gospodynie dodają szczyptę pieprzu lub majeranku, inne pozostają przy najprostszej wersji. Masę nakłada się łyżką na rozgrzany tłuszcz i rozprowadza cienko, aby placek szybko się zrumienił.

Dawniej plince smażono na smalcu lub słoninie, co nadawało im wyrazisty smak. Dziś częściej używa się oleju rzepakowego, który dobrze znosi wysoką temperaturę. Kluczowe jest smażenie na mocno rozgrzanej patelni — wtedy placki nie wchłaniają nadmiaru tłuszczu, a brzegi stają się kruche.

Na Kaszubach ziemniaki tarło się ręcznie na blaszanej tarce przybitej do deski. Była to praca dla kilku osób, dlatego przy plincach zbierała się zwykle cała rodzina. Kto tarł, ten pierwszy dostawał gorący placek prosto z patelni.

Ważny był też wybór ziemniaków. Najlepsze są odmiany mączyste, bogate w skrobię, bo dają placki, które dobrze się sklejają i rumienią. Starta masa szybko ciemnieje, dlatego smaży się ją od razu, partiami, a gotowe placki trzyma w cieple, aż usmaży się cała porcja. W niektórych domach do masy dodawano odrobinę twarogu albo startej marchwi, co zmieniało kolor i smak placków, ale podstawowa receptura pozostawała niezmienna.

Ziemniaki w kaszubskiej kuchni

Ziemniaki na Kaszubach nazywa się „bùlwë”. Uprawiane na piaszczystych, polodowcowych glebach, stały się w XIX wieku podstawą wyżywienia. Z ziemniaków przygotowywano zupy, kluski, babki i właśnie plince. Placki były szybkim posiłkiem, który można było zrobić z tego, co akurat było w spiżarni. Jadano je na obiad lub kolację, często w piątki, gdy nie spożywano mięsa.

W kaszubskiej kuchni ważną rolę odgrywały także produkty z pobliskiego morza i jezior. Plince bywały więc podawane obok śledzi, wędzonych ryb albo smażonej flądry. To połączenie ziemi i wody dobrze oddaje charakter regionu, w którym rybołówstwo i rolnictwo przez wieki uzupełniały się nawzajem.

Przepis: kaszubskie plince z jabłkiem

Na 4 porcje.

Składniki

• 1 kg mączystych ziemniaków
• 1 jabłko
• 1 mała cebula
• 2 jajka
• 3 łyżki mąki pszennej
• ½ łyżeczki soli
• olej do smażenia
• do podania: kwaśna śmietana i cukier

Przygotowanie

1. Ziemniaki i cebulę obierz, zetrzyj na drobnych oczkach i odlej sok, który zbierze się na wierzchu.
2. Jabłko zetrzyj na grubych oczkach i dodaj do ziemniaków.
3. Wbij jajka, wsyp mąkę i sól, dokładnie wymieszaj.
4. Na rozgrzanym oleju nakładaj łyżką porcje masy i rozprowadzaj je na cienkie placki.
5. Smaż na średnim ogniu po 2–3 minuty z każdej strony, aż będą złote i chrupiące.
6. Odsącz na ręczniku papierowym. Podawaj ze śmietaną i cukrem.

Jak podawać

Plince podaje się prosto z patelni. Na Kaszubach popularne są różne warianty:

• Na słodko — posypane cukrem, czasem polane miodem lub podane z konfiturą z borówek.
• Ze śmietaną — gęstą, kwaśną, nakładaną łyżką na gorące placki.
• Z rybą — obok śledzia w śmietanie lub wędzonej ryby.
• Z gulaszem lub sosem grzybowym — w bardziej sycącej, obiadowej wersji.

Do plinców pasuje kwaśne mleko, maślanka albo kompot. W wielu domach jadło się je bez sztućców, rękami, póki były gorące i chrupiące.

Gdzie spróbować

Plince można spotkać w karczmach i gospodach na Kaszubach — w Kartuzach, Chmielnie, Szymbarku czy Wdzydzach. Często pojawiają się podczas festynów i jarmarków, a także na imprezach organizowanych przez koła gospodyń wiejskich. W Szymbarku warto połączyć degustację z wizytą w Centrum Edukacji i Promocji Regionu, a we Wdzydzach Kiszewskich — z Kaszubskim Parkiem Etnograficznym, jednym z najstarszych skansenów w Polsce.

Wygodną bazą wypadową jest Gdańsk, skąd w niecałą godzinę można dojechać do serca Szwajcarii Kaszubskiej. Wycieczkę warto zaplanować latem lub wczesną jesienią, kiedy jeziora i lasy regionu pokazują się z najlepszej strony, a w gospodach serwuje się sezonowe dania z ziemniaków, grzybów i ryb.

Plince kaszubskie to dowód, że kuchnia regionalna nie potrzebuje skomplikowanych składników. Wystarczą ziemniaki, cebula, gorąca patelnia i rodzinna tradycja, by powstało danie, które Kaszubi od pokoleń nazywają po swojemu.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: