Czosnek latowicki

Czosnek latowicki łatwo poznać po nieregularnych, sękatych główkach, w których kilka albo kilkanaście ząbków ułożonych jest niesymetrycznie. Sprzedaje się go razem z zasuszonym szczypiorem, związanego w pęczki lub zaplecionego w warkocze. Główka waży od 45 do 60 gramów, a smak jest wyjątkowo ostry i korzenny. Od 2010 roku czosnek figuruje na Liście Produktów Tradycyjnych (LPT) w kategorii warzyw i owoców.

Jak wygląda i smakuje

Łuska okrywająca główkę ma kolor od kremowobiałego do różowobiałego, z fioletoworóżowymi przemazami. Same ząbki są jasnoróżowe, a niekiedy ciemnoróżowofioletowe, natomiast na przekroju kremowe. Miąższ jest kruchy, jędrny i soczysty. Za intensywny, ostry smak odpowiadają olejki lotne, których w tym czosnku jest wyjątkowo dużo. Wystarczy jeden ząbek, aby wyraźnie doprawić całą potrawę, dlatego kucharze cenią go bardziej niż łagodniejsze odmiany.

Wyspa między dwiema rzekami

Latowicz należy do najstarszych miejscowości południowo-wschodniego Mazowsza. Leży nad Świdrem i jego rozlewiskami, w powiecie mińskim. Czosnek uprawia się tu co najmniej od okresu międzywojennego. W latach 60. XX wieku spółdzielnie ogrodnicze uznały gminę za rejon uprawy czosnku, a jego typ opisywano w literaturze fachowej jako czosnek z Latowicza.

Chroboczek w „Odmianoznawstwie warzywnym” z 1960 roku zwracał uwagę na nieregularne główki z dużą liczbą różowofioletowych ząbków. Kozłowska w książce „Czosnek” z 1971 roku pisała o starych terenach uprawy, położonych jakby na wyspie między dwiema rzekami. Lokalni rolnicy przez lata sadzili ząbki z własnych zbiorów, dzięki czemu miejscowy typ czosnku zachował swoje cechy.

Uprawa czosnku wymaga sporo pracy ręcznej. Ząbki sadzi się w rzędach, a w trakcie sezonu pielęgnuje pole i pilnuje, aby rośliny nie zarosły chwastami. Po zbiorze główki suszy się razem z liśćmi, a następnie wiąże w pęczki lub zaplata w warkocze. Taka forma nie jest tylko ozdobą: zasuszony szczypior chroni główkę i pozwala długo przechowywać czosnek w suchym pomieszczeniu.

Czosnek na dożynkach i na targu

Czosnek to dla Latowicza coś więcej niż warzywo. Z jego główek i zasuszonego szczypioru plecie się wieńce dożynkowe, a warkocze czosnku zdobią kuchnie i spiżarnie. Na lokalny targ przyjeżdżają po niego klienci nawet z Warszawy, bo wiedzą, że ostry, aromatyczny czosnek z tej okolicy trudno zastąpić importowanym.

Jak używać czosnku latowickiego

Ze względu na ostrość warto dawkować go ostrożniej niż zwykły czosnek. Najlepiej sprawdza się tam, gdzie ma być wyraźnie wyczuwalny. Surowy jest bardzo ostry, natomiast podczas pieczenia lub duszenia łagodnieje i nabiera słodkawej, karmelowej nuty.

  • Do żurku, barszczu i zupy czosnkowej, dodany na końcu gotowania.
  • Do smalcu ze skwarkami i jabłkiem albo do pasty z twarogu.
  • Do marynat mięsnych, pieczeni wieprzowej i kiełbas domowych.
  • Do kiszenia ogórków razem z koprem i chrzanem.
  • Pieczony w całych główkach, rozsmarowany na pieczywie.

Warkocze czosnku najlepiej przechowywać w suchym i przewiewnym miejscu, z dala od wilgoci. Główki zebrane razem ze szczypiorem dłużej zachowują świeżość niż czosnek sprzedawany luzem. Ząbki obiera się tuż przed użyciem, bo pokrojony czosnek szybko traci aromat, a po dłuższym czasie nabiera gorzkawego posmaku.

Gdzie spróbować

Latowicz leży w powiecie mińskim, na południe od Mińska Mazowieckiego. Najlepszy czas na wizytę to lato i wczesna jesień, gdy czosnek jest zbierany i suszony, a na targach pojawiają się świeże warkocze. Wyjazd warto połączyć ze spacerem nad Świdrem i zwiedzaniem Mińska Mazowieckiego, gdzie znajduje się barokowy pałac Dernałowiczów otoczony parkiem.

Gdzie kupić

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl:

Zobacz też