Masło sławskie

Masło sławskie ma kremowobiały kolor, gładką powierzchnię i czysty, śmietankowy smak. Sprzedaje się je w kostkach albo w charakterystycznych, ręcznie zawijanych kulach, które przypominają dawne osełki. Pochodzi z okolic Sławy, miasteczka położonego nad największym jeziorem Ziemi Lubuskiej, i od 2018 roku figuruje na Liście Produktów Tradycyjnych (LPT).

Masło z maselnicy

Zanim pojawiły się mleczarnie, masło robiono w każdym gospodarstwie, które miało krowy. Mleko odstawiano w chłodne miejsce, a gdy na powierzchni zebrała się śmietana, zbierano ją i odkładano do lekkiego ukwaszenia. Potem śmietanę przelewano do maselnicy. W okolicach Sławy na to naczynie mówiono różnie: maśniczka, maślniczka albo kierznia. Była to wysoka, drewniana beczułka z pokrywą, przez którą przechodził bijak, czyli kij zakończony krążkiem z otworami. Uderzając bijakiem w górę i w dół, ubijano śmietanę tak długo, aż zaczęły się z niej oddzielać grudki masła.

W opisach dawnego sprzętu pojawiają się też inne nazwy. Nadstawka chroniła przed rozpryskiwaniem się śmietany, a jaszczyk służył do formowania i przechowywania gotowego masła. Te słowa dziś rzadko słychać, ale wciąż żyją w pamięci starszych mieszkańców i w opisach tradycyjnego wyrobu.

Płukanie i formowanie osełki

Gdy masło się zbiło, odlewano maślankę, a grudki płukano w zimnej wodzie. Płukanie powtarzano kilka razy, aż woda stała się czysta. To ważny etap, bo resztki maślanki sprawiają, że masło szybko jełczeje. Następnie masło ugniatano drewnianą łopatką, by pozbyć się wody, i formowano z niego osełkę, czyli podłużną lub okrągłą bryłę. Gospodynie często odciskały na wierzchu wzór, który pozwalał rozpoznać ich masło na targu.

Rodzinny zakład w Sławie

Tradycję wyrobu masła kontynuuje Zakład Przetwórstwa Spożywczego i Handlu Henryk Kuźma ze Sławy, działający od 1992 roku. Masło w kształcie pacynki, w wersjach 300 i 500 gramów, zawija się tu ręcznie, co nadaje mu wygląd domowej osełki. Wyroby zakładu zdobyły certyfikat Nasze Dobre Lubuskie w 2011 roku oraz wyróżnienie TOP PRODUKT w 2014 roku.

Masło nie trafia do dużych sieci handlowych. Kupuje się je przede wszystkim z autosklepów, które odwiedzają targowiska w Żarach, Sulechowie, Wschowie, Babimoście, Głogowie i samej Sławie.

Czym różni się od masła ze sklepu

Masło wyrabiane metodą zbliżoną do tradycyjnej ma wyraźniejszy smak śmietanki i lekko kwaskową nutę, która pochodzi z ukwaszenia śmietany przed ubijaniem. Jego barwa zmienia się z porami roku: latem, gdy krowy jedzą świeżą trawę, jest bardziej żółtawa, a zimą jaśniejsza. Ręcznie formowana kula ma też nieco inną strukturę niż prasowana kostka, bo w środku zostaje odrobina więcej wody, co sprawia, że masło jest miękkie i dobrze się rozsmarowuje.

Jak podawać masło sławskie

• Na świeżym chlebie na zakwasie, posypane szczyptą soli.
• Na ciepłych ziemniakach z koperkiem.
• Do kruchych ciast, drożdżowców i babek.
• Jako baza masła ziołowego z czosnkiem i natką pietruszki.

Masło najlepiej przechowywać w lodówce, w zamkniętym pojemniku, z dala od produktów o intensywnym zapachu. Przed podaniem warto wyjąć je kilkanaście minut wcześniej, by łatwo się rozsmarowywało.

Gdzie spróbować

Sława to popularne letnisko nad Jeziorem Sławskim, otoczone lasami Pojezierza Sławskiego. Latem przyjeżdżają tu żeglarze, rowerzyści i rodziny z dziećmi. Wizytę na targowisku warto połączyć z kąpielą w jeziorze, spacerem po promenadzie i wycieczką rowerową wokół akwenu.

Masło sławskie to dowód, że nawet najprostszy produkt może mieć swoją historię. Ręcznie formowana osełka przypomina czasy, gdy maselnica stała w każdej wiejskiej kuchni.

Gdzie kupić

• Zakład Przetwórstwa Spożywczego i Handlu Henryk Kuźma — ul. Piwna 2, 67-410 Sława; sprzedaż z autosklepów na targowiskach w Żarach, Sulechowie, Wschowie, Babimoście, Głogowie i Sławie; tel. 68 356 64 36

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: