Pierniki z Torunia

Pierniki z Torunia to korzenne wypieki w kształtach roślin, zwierząt, figur geometrycznych i motywów świątecznych, które od wieków są symbolem grodu Kopernika. Mają zwartą, gładką powierzchnię i smak, w którym miód spotyka się z pieprzem, cynamonem, kardamonem i imbirem. Ich tradycja sięga niemal siedmiuset lat. Od 2021 roku pierniki z Torunia figurują na Liście Produktów Tradycyjnych (LPT) prowadzonej przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Wygląd i smak

Pierniki mają od 4 do 20 cm długości i różnorodne kształty — od serc, gwiazd i rombów po postacie zwierząt i dawne motywy z drewnianych form. Barwa waha się od jasnobrązowej po ciemnoczekoladową. Powierzchnia jest gładka i zwarta, spód nieco porowaty. Konsystencja zależy od receptury i czasu leżakowania — pierniki bywają twarde albo miękkie. W smaku wyczuwa się wytrawny miód oraz bogaty bukiet przypraw: pieprz, cynamon, kardamon, imbir, kolendrę, goździki, gałkę muszkatołową i anyż.

Jak powstaje

Podstawą jest ciasto z mąki pszennej i żytniej, miodu i cukru, z dodatkiem mieszanki przypraw korzennych. Ciasto wyrabia się starannie, a następnie wałkuje i wycina z niego kształty foremkami albo odciska w drewnianych formach, dzięki którym na piernikach pojawiają się misterne wzory. Wypieka się je w nagrzanym piekarniku, a po ostudzeniu część z nich dekoruje lukrem lub polewą. Dawni piernikarze strzegli receptur jak skarbu, a proporcje przypraw przekazywano w obrębie warsztatu.

Siedem wieków toruńskiego piernikarstwa

Pierwsze wzmianki o piernikach w Toruniu pochodzą z ksiąg krzyżackich z połowy XIV wieku. Już w 1380 roku wspominano piernikarza Niklosa Czana. Dawne nazwy — pierznik, pieprznik czy „miodownik pierny” — wskazują na najważniejszy składnik: pieprz, który w średniowieczu oznaczał przyprawy w ogóle. Toruń, jako miasto hanzeatyckie, leżał na ważnych szlakach handlowych, którymi docierały do niego drogie korzenie ze Wschodu. Miód pozyskiwano z okolicznych puszcz bartnych, a mąkę z żyznej ziemi chełmińskiej.

Pierniki stały się nieodłączną częścią toruńskich jarmarków, zwłaszcza jarmarków katarzyńskich. Obrosły też legendami: „O Katarzynce”, „O mistrzu Bogumile i królowej pszczół” czy „O piernikowym rycerzu”. Pisali o nich Ernst Theodor Amadeus Hoffmann, Ignacy Krasicki i Józef Epifani Minasowicz, a toruńskie pierniki trafiały na stoły królewskie i były cenionym upominkiem dyplomatycznym.

Dawne drewniane formy piernikarskie, rzeźbione przez mistrzów w gruszy lub orzechu, przedstawiały królów, damy, karety, herby i zwierzęta. Wiele z nich przetrwało do dziś i stanowi cenne świadectwo rzemiosła. Odciśnięty w takiej formie piernik był nie tylko łakociem, lecz także małym dziełem sztuki, które chętnie przywożono z Torunia jako prezent.

Jak podawać pierniki z Torunia

Toruński piernik to wypiek na wiele okazji. Najlepiej smakuje:

• do aromatycznej herbaty lub kawy z mlekiem,
• na świątecznym stole w okresie Bożego Narodzenia,
• jako pamiątka z podróży do Torunia,
• pokruszony do sosów, na przykład do pieczeni wołowej lub karpia w szarym sosie.

Pierniki najlepiej przechowywać w szczelnej puszce lub drewnianym pudełku; twarde zmiękną, jeśli włożysz do pojemnika kawałek jabłka.

Gdzie spróbować

Pierniki z Torunia można kupić w cukierniach i sklepach firmowych na toruńskiej starówce, wpisanej na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Warto też odwiedzić muzea i pracownie piernikarskie, w których można samodzielnie odcisnąć piernik w drewnianej formie i poznać dawny warsztat piernikarzy. Dobrą okazją są świąteczne jarmarki w Toruniu.

Toruński piernik to coś więcej niż ciastko — to opowieść o handlu, rzemiośle i legendach, która od siedmiu wieków smakuje miodem i korzeniami.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: