Sądecki lody

„Lody! Lody! Lody dla ochłody!” – tak przed wojną nawoływali sprzedawcy, pchając wózki po ulicach Nowego Sącza. Sądeckie lody, zapisane na liście jako „Sądecki lody”, to rzemieślniczy deser, który w mieście nad Dunajcem i Kamienicą robi się małymi partiami od niemal stu lat. Znajdują się na Liście Produktów Tradycyjnych (LPT) i są dowodem, że także lody mogą być częścią kulinarnego dziedzictwa regionu.

Początki w międzywojennym Sączu

Produkcja sądeckich lodów zaczęła się w okresie międzywojennym. W 1937 roku działalność rozpoczęła lodziarnia Kazimierza Argasińskiego, a lody przygotowywała też cukiernia Michała Pilińskiego. Sprzedawano je z wózków na ulicach i placach, a charakterystyczne nawoływanie sprzedawców stało się częścią krajobrazu miasta. Dla dzieci była to największa letnia atrakcja, a dla dorosłych przyjemność po spacerze po rynku.

Lód z rzeki i trociny

W czasach, gdy nie było jeszcze zamrażarek, o chłód trzeba było zadbać zimą. Z zamarzniętych rzek wyrąbywano bloki lodu i przechowywano je w głębokich dołach, przysypanych grubą warstwą trocin. Taka izolacja pozwalała zachować lód aż do lata, kiedy był najbardziej potrzebny. Bez tego zapasu nie byłoby letniego handlu lodami, a cała praca lodziarza zaczynała się wiele miesięcy przed pierwszym upałem.

Rzemiosło zamiast taśmy produkcyjnej

Do dziś sądeckie lody wytwarza się na tradycyjnych maszynach i w niewielkich partiach. Gotową masę wybiera się ręcznie, specjalnymi łopatkami, a nie przez automatyczny dozownik. Dzięki temu lody mają gęstą, kremową konsystencję i świeży smak. Wśród klasycznych smaków są śmietankowy, truskawkowy, jagodowy, kawowy, kakaowy, cytrynowy i bananowy. Najbardziej klasyczny pozostaje śmietankowy – prosty, mleczny, z wyraźną nutą śmietany, który najlepiej pokazuje jakość surowców.

Rodzinne rzemiosło

Lodziarstwo w Nowym Sączu od początku było rzemiosłem rodzinnym. Wiedzę o proporcjach śmietany, cukru i owoców, o czasie kręcenia masy i o tym, jak poznać, że lody są gotowe, przekazywano kolejnym pokoleniom. Nazwisko Argasińskich do dziś kojarzy się w mieście z lodami, a ich wytwórnia przy ulicy Kościuszki to dla wielu sądeczan obowiązkowy przystanek w ciepły dzień.

Krótka droga od maszyny do wafelka ma znaczenie dla smaku. Masę przygotowuje się w małych ilościach i szybko sprzedaje, więc lody nie leżą tygodniami w zamrażarce. Owocowe wersje zależą od jakości truskawek czy jagód, a śmietankowe – od świeżości śmietany i mleka. Latem przed lodziarniami w centrum miasta często ustawiają się kolejki, co najlepiej pokazuje przywiązanie mieszkańców do tego deseru.

Jak jeść sądeckie lody

  • W wafelku, prosto z okienka lodziarni, podczas spaceru po rynku.
  • W pucharku, z kilkoma smakami obok siebie – na przykład śmietankowym, jagodowym i kawowym.
  • Z filiżanką kawy jako szybki deser po obiedzie.
  • Z sezonowymi owocami: truskawkami na początku lata, jagodami w lipcu.

Spacer po Nowym Sączu

Nowy Sącz ma jeden z największych rynków w Polsce, z ratuszem pośrodku i kamienicami dookoła. Z lodami w ręku warto przejść do ruin zamku królewskiego nad Dunajcem albo wybrać się do Sądeckiego Parku Etnograficznego, gdzie zgromadzono drewniane chałupy, kościółki i zabudowania z różnych części regionu.

Kilka kilometrów dalej leży Stary Sącz z klasztorem klarysek i urokliwym, brukowanym rynkiem. To dobry pomysł na popołudnie po wizycie w lodziarni.

Sądeckie lody to smak wakacji, który przetrwał wojnę, zmiany ustroju i modę na przemysłowe desery. Gałka śmietankowych lodów w wafelku to najprostszy sposób, by poczuć historię Nowego Sącza.

Gdzie kupić

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl:

Źródła:

Zobacz też