Siemieniotka

Siemieniotka to śląska zupa z siemienia konopnego, jedna z najstarszych potraw wigilijnych regionu. Ma szary kolor z ciemnymi punkcikami nasion, aksamitną konsystencję i słodko-słony smak z mlecznym posmakiem, choć mleka w niej nie ma – mleczną nutę daje rozgniecione siemię. W 2007 roku trafiła na Listę Produktów Tradycyjnych (LPT) w kategorii gotowych dań, a na Opolszczyźnie wciąż otwiera wieczerzę wigilijną w wielu domach.

Jak wygląda i jak smakuje

Na pierwszy rzut oka siemieniotka nie zachwyca: jest szara, gęsta i matowa. Smak wynagradza jednak wygląd. Zupa jest delikatna, kremowa, lekko orzechowa, słodkawa i jednocześnie słona. Drobinki siemienia przypominają, z czego powstała, a kasza podana razem z nią czyni ją sycącą. Dla osób spoza Śląska to często największe zaskoczenie wigilijnego stołu – i potrawa, do której wraca się co roku.

Jak powstaje

Przygotowanie siemieniotki jest pracochłonne i dlatego robiono ją od święta. Wera Sztabowa opisuje ten proces krok po kroku. Ziarna konopi gotuje się w osolonej i lekko osłodzonej wodzie tak długo, aż zaczną pękać. Następnie tłucze się je na gładką miazgę. Miazgę płucze się wrzątkiem i przeciera przez sito – nawet pięć razy – aby oddzielić łuski i wydobyć z nasion jak najwięcej białego „mleczka”. Otrzymany płyn gotuje się z mąką z kaszy jaglanej, doprawia solą i cukrem i gotuje, aż zgęstnieje.

Gotową zupę podaje się z kaszą: jaglaną z prosa albo tatarką, czyli kaszą gryczaną. Każda gospodyni miała swój sposób na proporcje – jedne robiły zupę rzadszą, inne gęstą jak krem – ale kolejne etapy pozostawały te same: gotowanie, tłuczenie, płukanie i przecieranie. Właśnie ta wielokrotna praca z sitem decyduje o aksamitnej konsystencji, z której siemieniotka słynie.

Wigilia i dziewięć potraw

Siemieniotka należy do kanonu śląskiej wieczerzy wigilijnej. Etnografka Zofia Szromba-Rysowa opisywała śląską Wigilię z dziewięcioma potrawami, wśród których zupa z siemienia miała swoje stałe miejsce. Ziarna miały znaczenie symboliczne: wierzono, że wróżą powodzenie w nadchodzącym roku, dlatego dbano, aby każdy domownik zjadł choć trochę.

Z siemieniotką wiąże się też legenda. We wstępie do „Śląskiej kucharki doskonałej” Elżbiety Łabońskiej Marian Grzegorz Gerlich przytacza opowieść łączącą tę zupę z wydarzeniami w Betlejem. Niezależnie od tego, jak dawna jest ta historia, dobrze pokazuje, jak mocno siemieniotka wrosła w śląskie wyobrażenie o Bożym Narodzeniu.

Siemię konopne w dawnej kuchni

Konopie przez stulecia uprawiano na wsi przede wszystkim na włókno, a ich nasiona były cennym, tłustym pożywieniem na czas postu. Zupa z siemienia dostarczała energii w dni, w których nie jadano mięsa, i dlatego tak dobrze pasowała do postnej wieczerzy. Dziś nasiona konopi można kupić bez trudu, ale wiele rodzin wciąż przygotowuje zupę po staremu, z cierpliwym tłuczeniem i przecieraniem, uważając, że tylko tak ma ona właściwy smak.

Jak podawać

• Na gorąco, w głębokich talerzach, jako pierwsze danie wigilijnej wieczerzy.
• Z kaszą jaglaną lub gryczaną nakładaną bezpośrednio do talerza.
• Z odrobiną cukru dla tych, którzy wolą słodszą wersję, albo z dodatkiem soli dla zwolenników wytrawnej.
• W mniejszych porcjach, bo zupa jest sycąca, a po niej czekają kolejne wigilijne potrawy.

Siemieniotkę najlepiej przygotować w dniu podania. Odgrzewana gęstnieje, więc warto mieć pod ręką trochę gorącej wody do rozrzedzenia.

Siemieniotka na wigilijnym stole dziś

Choć wiele dawnych zwyczajów odeszło w przeszłość, siemieniotka wciąż ma swoich wiernych zwolenników. Przygotowanie zupy bywa okazją, by starsze pokolenie przekazało młodszym dawną technikę: tłuczenie ziaren, płukanie i cierpliwe przecieranie przez sito. Dla jednych to najtrudniejsza potrawa wigilijna, dla innych najważniejsza, bo bez niej Wigilia nie smakuje jak w rodzinnym domu.

Siemieniotka bywa też potrawą, która dzieli stół: jedni jedzą ją z zachwytem, inni podchodzą ostrożnie, zaskoczeni jej wyglądem. Warto jednak spróbować choć łyżkę, bo właśnie w takim prostym, wiejskim jedzeniu najpełniej widać śląską tradycję. Zupa przypomina, że Wigilia była dawniej dniem postu, a najprostsze składniki – ziarno, kasza i woda – potrafiły stać się świątecznym daniem, na które czekano przez cały rok. Dla wielu Ślązaków jej smak jest równie ważny jak opłatek i pierwsza gwiazdka na niebie. Każda łyżka niesie w sobie wspomnienie dawnych, rodzinnych wieczerzy.

Gdzie spróbować

Siemieniotka pojawia się przede wszystkim w domach w okresie Bożego Narodzenia, ale można jej spróbować także na przedświątecznych jarmarkach i warsztatach kulinarnych w województwie opolskim, a czasem w grudniowym menu restauracji z kuchnią śląską w Opolu. Koła gospodyń wiejskich chętnie prezentują ją podczas konkursów potraw wigilijnych.

Siemieniotka to szara zupa o jasnym znaczeniu: wspólny talerz na początek Wigilii, który od pokoleń łączy śląskie rodziny przy świątecznym stole.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: