Masło z Głuchowa

Ręcznie formowana osełka ze wzorem odciśniętym łyżką albo zgrabna kostka ważąca 185 lub 200 gramów. Masło z Głuchowa ma kremowy, śmietankowy smak z lekką, przyjemną kwaskowością, którą wiele osób pamięta z dzieciństwa spędzanego na wsi. Pochodzi z gminy Głuchów w powiecie skierniewickim, a od 2010 roku figuruje na Liście Produktów Tradycyjnych (LPT) prowadzonej przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Jak wygląda i jak smakuje

Masło formuje się w osełki lub kostki. Osełka ma miękkie, zaokrąglone kształty i bywa zdobiona, kostka jest praktyczniejsza w przechowywaniu i krojeniu. Konsystencja jest gładka, smarowna już po kilku minutach poza lodówką, a smak pełny, śmietankowy, z delikatnie kwaśnym zakończeniem. Właśnie ta lekka kwaskowość odróżnia wiejskie masło od wielu masł sklepowych o neutralnym, płaskim smaku. Na ciepłym chlebie szybko się rozpuszcza i uwalnia mleczny aromat.

Kolor masła zmienia się w ciągu roku. Latem, gdy krowy pasą się na świeżej trawie, bywa wyraźnie żółtsze, zimą jaśniejsze. Dla osób przyzwyczajonych do jednolitych produktów ze sklepu to zaskoczenie, ale na wsi takie różnice zawsze były czymś naturalnym i świadczyły o tym, czym karmiono zwierzęta.

Kierzanka, koziołek i płukanie

Dawny wyrób masła na wsiach Polski środkowej opisał etnograf J. P. Dekowski w pracy z 1968 roku. Śmietanę ubijano w drewnianej kierzance, czyli wysokiej, wąskiej maselnicy z tłokiem. Wśród dawnych sprzętów wymieniany jest także koziołek. Praca wymagała cierpliwości: ubijanie trwało tak długo, aż ze śmietany wydzieliły się grudki tłuszczu. Następnie oddzielano je od maślanki i dokładnie płukano zimną wodą, bo resztki maślanki sprawiały, że masło szybciej traciło świeżość.

Gotowe masło formowano ręcznie, a na wierzchu osełki gospodynie odciskały wzory łyżką. Masło trafiało na stół w codziennych posiłkach, a dzieci wychodzące paść krowy dostawały na pastwisko chleb z masłem. Dla wielu z nich była to najsmaczniejsza część dnia. Maślanka, która zostawała po ubijaniu, też się nie marnowała: pito ją do ziemniaków albo w upalne dni dla ochłody.

Masło na wielkanocnym stole

Szczególną rolę odgrywało masło podczas Wielkanocy. Dekowski w pracy z 1979 roku opisywał, że w Wielką Sobotę przygotowywano maselniczkę z tak zwanymi kaneckami. Masło zdobiono kolorowymi landrynkami i ziarnami pieprzu, a z masła formowano baranki, które stawały się ozdobą świątecznego stołu. Baranek z masła wciąż pojawia się w wielu domach na Wielkanoc, choć niewiele osób wie, jak dawna jest to tradycja.

Jak podawać

Dobre masło najlepiej smakuje w najprostszym wydaniu.

• Na świeżym chlebie żytnim, ze szczyptą soli.
• Z młodymi ziemniakami i koperkiem.
• Roztopione na kaszy, pierogach lub kluskach.
• Na wielkanocnym stole w formie baranka lub zdobionej osełki.
• Jako baza do masła ziołowego z czosnkiem i natką pietruszki.

Masło przechowuje się w lodówce, najlepiej w zamkniętej maselniczce, z dala od produktów o intensywnym zapachu. Przed podaniem warto wyjąć je na kwadrans, aby zmiękło i odzyskało pełny aromat.

Gdzie spróbować

Głuchów leży między Skierniewicami a Rawą Mazowiecką, w rolniczej okolicy wschodniej części województwa łódzkiego. Masła z Głuchowa warto szukać na jarmarkach, festynach i targach produktów regionalnych w województwie łódzkim, zwłaszcza w okresie przedświątecznym, gdy wiele gospodyń przygotowuje nabiał na Wielkanoc. Podróż do Głuchowa można połączyć ze zwiedzaniem Skierniewic i Rawy Mazowieckiej, a wiosną także z wycieczką po okolicznych sadach i polach.

Masło z Głuchowa przypomina, że czasem najprostszy produkt niesie najwięcej historii: od kierzanki i płukania w zimnej wodzie po wielkanocnego baranka na świątecznym stole.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: