Lubelska gryczanka drożdżowa

Lubelska gryczanka drożdżowa to niewielka, złocista i błyszcząca kula z ciasta drożdżowego o średnicy około ośmiu centymetrów i wadze mniej więcej osiemdziesięciu gramów. W środku kryje nadzienie z kaszy gryczanej i twarogu, doprawione miętą. W okolicach Lublina nazywa się ją też bułeczką wiejską. Od 2019 roku figuruje na Liście Produktów Tradycyjnych (LPT) prowadzonej przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Jak wygląda i jak smakuje

Gryczanka ma gładką, lśniącą skórkę, którą zawdzięcza smarowaniu jajkiem przed pieczeniem. Po przełamaniu widać puszysty, jasny miękisz i warstwę ciemniejszego nadzienia, w którym ziarna kaszy łączą się z białym serem. Smak jest delikatny i lekko słodki, a mięta dodaje świeżości, która odróżnia gryczankę od zwykłej bułki z serem. Zapach łączy aromat drożdżowego ciasta, masła i prażonej gryki.

Gryka znad Ciemięgi

Historia gryczanki prowadzi do Jakubowic Końskich, wsi nad rzeką Ciemięgą, tuż za granicami Lublina. Dawny majątek słynął z uprawy gryki, a w XX wieku nad rzeką pracował młyn wodny, w którym mielono zboże z okolicznych pól. Kasza gryczana była tu codziennym jedzeniem, więc gospodynie szukały sposobów, by wykorzystać ją także w wypiekach. Tak powstała bułeczka, która łączyła kaszę z twarogiem z własnego gospodarstwa i ciastem drożdżowym pieczonym na niedzielę.

Wypiek zyskał uznanie poza wsią. W 2005 roku gryczanka otrzymała dyplom w kategorii „Najbardziej pomysłowy wyrób cukierniczy” podczas lubelskiego Święta Chleba, a później trafiła na listę produktów tradycyjnych województwa lubelskiego.

Jak powstaje

Ciasto zaczyna się od rozczynu, który fermentuje około trzydziestu minut w temperaturze 27°C. Potem łączy się go z mąką, jajami, mlekiem, miodem, masłem i smalcem, wyrabia na gładką masę i odstawia do wyrośnięcia. Kaszę gryczaną gotuje się na półsypko, studzi i miesza z półtłustym twarogiem, solą, cukrem oraz miętą.

Wyrośnięte ciasto dzieli się na kawałki po około czterdzieści gramów, rozwałkowuje, nakłada nadzienie i zawija, formując kulki. Bułeczki odstawia się jeszcze do krótkiego wyrastania, smaruje jajkiem i piecze około dwudziestu minut w temperaturze 180°C, aż skórka nabierze złotego koloru. Prosty skład i staranne wyrabianie sprawiają, że gryczanki długo pozostają miękkie.

Jak podawać

Gryczanka sprawdza się o każdej porze dnia. Najczęściej trafia na stół na śniadanie albo do popołudniowej herbaty, ale tradycyjnie podaje się ją także do czerwonego barszczu, zamiast pasztecika czy krokieta.

• Na ciepło, prosto z pieca, z kubkiem mleka lub kefiru.
• Do czerwonego barszczu na obiad.
• Na zimno, jako prowiant na wycieczkę rowerową.
• Podgrzana w piekarniku, gdy ma już dzień lub dwa.

Najlepiej przechowywać ją w lnianej ściereczce lub papierowej torbie. Zamknięta w folii szybko traci chrupkość skórki.

Gryczanka w domowej kuchni

Bułeczki smakują najlepiej w dniu wypieku, gdy skórka jest jeszcze delikatnie chrupiąca, a farsz z kaszy i twarogu pozostaje wilgotny. Następnego dnia wystarczy na kilka minut włożyć je do nagrzanego piekarnika, aby odzyskały aromat. Gryczanka sprawdza się jako dodatek do czystego barszczu czerwonego, ale także jako samodzielna przekąska na wycieczkę rowerową czy piknik. Mięta w nadzieniu sprawia, że smak jest świeży i lekki, mimo że kasza gryczana kojarzy się raczej z sycącymi, zimowymi daniami. Dobrze komponuje się też z kwaśnym mlekiem lub maślanką.

Gdzie spróbować

Gryczanki najłatwiej szukać w Lublinie i okolicznych gminach, zwłaszcza podczas jarmarków, festynów i targów produktów regionalnych, na które przyjeżdżają lokalni piekarze i koła gospodyń wiejskich. Spacer po lubelskim Starym Mieście, z Bramą Krakowską i Zamkiem Lubelskim, łatwo połączyć z wycieczką rowerową wzdłuż Ciemięgi do Jakubowic Końskich, skąd wywodzi się ta bułeczka.

Gryczanka to dowód, że z kaszy, twarogu i garści mięty da się upiec coś wyjątkowego. Jedna bułeczka mieści w sobie smak lubelskiej wsi i jej młynów.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: