Nalewka z orzecha włoskiego

W kieliszku jest niemal czarna, z brązowym połyskiem, a na dnie butelki bywa naturalny osad. Pachnie intensywnie, korzennie i ziołowo, a w smaku jest półsłodka, głęboka i lekko cierpka. Tak wygląda nalewka z orzecha włoskiego, jeden z najbardziej szanowanych domowych trunków Mazowsza. 12 czerwca 2019 roku trafiła na Listę Produktów Tradycyjnych (LPT) w kategorii napojów w województwie mazowieckim.

Chluba dobrego domu

Nalewki owocowe uchodzą za najbardziej tradycyjny polski napój alkoholowy. Zaczęto je wytwarzać wraz z upowszechnieniem się na ziemiach polskich wyrobu spirytusu. Do ich przygotowania wykorzystywano to, co rosło najbliżej: owoce, liście, nasiona i korzenie z przydomowych ogrodów i sadów. Każdy z tych dodatków miał nadać trunkowi szlachetny smak.

Aż do II wojny światowej nalewki produkowano na dużą skalę, zarówno w wytwórniach, jak i w domach. Stanowiły chlubę dobrego domu i świadczyły o statusie gospodarzy. Butelki z różnymi nalewkami stały w spiżarni obok konfitur, a ich podanie gościom było wyrazem gościnności i dumy z domowej sztuki.

Cześnik, podczaszy i piwniczy

Nalewka orzechowa jest mocno zakorzeniona w tradycji ziemi mazowieckiej. Staropolska kultura wymagała, by domowymi trunkami zajmowali się specjalnie wyszkoleni ludzie — cześnik, podczaszy czy piwniczy. To pokazuje, jak poważnie traktowano wyrób nalewek. Duże znaczenie przykładano do ich pielęgnacji i przechowywania, tak by z biegiem lat stawały się coraz lepsze.

Dawniej najpopularniejszą odmianą była nalewka z zielonych owoców orzecha włoskiego. Nazywano ją różnie: tinkturą orzechową, ratafią orzechową, likierem orzechowym albo po prostu orzechówką. Ceniono ją nie tylko za smak, ale też za to, że pomagała w razie niestrawności. Dlatego często podawano ją po obfitym posiłku.

Orzechy zbierane po Świętym Janie

Kluczowy jest termin zbioru. Nalewkę nastawiano około dwóch tygodni po 24 czerwca, czyli po Świętym Janie, na początku lipca. Orzechy są wtedy jeszcze zielone i miękkie, a ich skorupka nie zdążyła stwardnieć. Właśnie w tym momencie najlepiej oddają smak i aromat. Drugim warunkiem udanej orzechówki jest jakość spirytusu. Cukru dodaje się tyle, by nie zagłuszył smaku surowców, a jedynie podkreślił aromat.

Jak powstaje orzechówka

Opisujemy tradycyjny sposób jako element dziedzictwa, bez podawania proporcji.

1. Zielone orzechy kroi się na ćwiartki, dodaje korzenie i zalewa spirytusem rozcieńczonym wodą.
2. Szczelnie zamknięte naczynie odstawia się na dwa do trzech tygodni.
3. Z cukru i wody gotuje się syrop, do którego wlewa się przecedzony nalew.
4. Całość doprawia się esencją migdałową oraz mieszanką przypraw: gałki muszkatołowej, anyżu, pieprzu i cynamonu.
5. Nalewkę przesącza się przez bibułę filtracyjną lub gęste płótno i rozlewa do butelek.
6. Orzechówka dojrzewa około 12 miesięcy, zanim trafi na stół.

Zielone orzechy mocno barwią skórę, dlatego przy krojeniu warto założyć rękawiczki. Nalewka jest napojem alkoholowym przeznaczonym wyłącznie dla osób pełnoletnich. Pij odpowiedzialnie.

Jak podawać

Orzechówkę podaje się w małych kieliszkach, w temperaturze pokojowej. Świetnie sprawdza się jako trunek na trawienie po świątecznym obiedzie. Dobrze komponuje się z:

• piernikiem, makowcem i ciastem z bakaliami,
• gorzką czekoladą i suszonymi śliwkami,
• serami dojrzewającymi,
• czarną kawą po posiłku.

Przechowywana w ciemnym, chłodnym miejscu z czasem łagodnieje, a korzenne nuty nabierają głębi.

Mazowieckie smaki na wycieczce

Orzech włoski rośnie w wielu mazowieckich ogrodach, przy dworach i wiejskich zagrodach. Wybierając się latem na wycieczkę po regionie, warto zajrzeć do lokalnych gospodarstw i na jarmarki z regionalnymi produktami. To dobra okazja, by porozmawiać z gospodyniami o domowych nalewkach i usłyszeć rodzinne historie o orzechówce, która przez pokolenia dojrzewała w piwnicach dworów i chłopskich chałup.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: