Pyzok – placek ziemniaczany z Dobrego

Pyzok, czyli kujawski kartoflak, to placek z tartych ziemniaków pieczony w blasze pod plastrami boczku. Poznaj jego historię z okolic Dobrego i przepis na pyzok z blachy.

Na Kujawach Zachodnich ziemniaki nazywano pyrami albo kartoflami i jadano je niemal codziennie. Nic dziwnego, że to właśnie z nich powstał pyzok, prostokątny placek z tartych ziemniaków, pieczony w blasze i przykryty paskami boczku lub słoniny. W zależności od wsi mówiono na niego także kartoflak albo kartoflarz. Pyzok z Dobrego od maja 2017 roku figuruje na LPT (Liście Produktów Tradycyjnych) jako przykład codziennej, gospodarskiej kuchni regionu.

Placek z blachy zamiast z patelni

Pyzok łatwo pomylić z babką ziemniaczaną albo zwykłymi plackami, ale różni się od nich sposobem przygotowania i wyglądem. Masę z tartych ziemniaków nie smaży się łyżką na patelni, tylko wylewa do blachy i zapieka w całości. Na wierzch kładzie się plastry boczku albo słoniny, które w piecu wytapiają się i tworzą złocistobrązowe paseczki. Rozmiar placka zależy od formy, w której go pieczono, więc w każdym domu wyglądał nieco inaczej.

Gotowy pyzok ma żółtoszarą barwę i zwartą, elastyczną konsystencję, dzięki której daje się kroić w równe kawałki. Smakiem przypomina placki ziemniaczane, ale jest bardziej treściwy. Dominuje w nim aromat pieczonych tartych ziemniaków, przełamany słonym, wędzonym smakiem boczku lub słoniny.

Kartofle, czyli podstawa kujawskiego stołu

Opis kuchni Kujaw Zachodnich zawsze zaczyna się od ziemniaków. To one były podstawowym składnikiem codziennych posiłków, uzupełnianym kapustą, mlekiem, mąką i odrobiną wieprzowiny. Historyczka kuchni Grażyna Szelągowska w książce „Kuchnia z rodowodem” przypomina, że popularną potrawą był placek ziemniaczany pieczony z surowych ziemniaków, na Kujawach znany pod nazwą kartoflak lub pyzok.

Pyzok piekło się bez szczególnej okazji, najczęściej na obiad albo kolację. Do placka podawano mocną herbatę lub kawę zbożową, a jedna blacha wystarczała dla całej rodziny. Był to posiłek, który pozwalał dobrze wykorzystać zapas ziemniaków z piwnicy i skrawki wieprzowiny pozostałe po świniobiciu.

Choć dzisiaj pyzok przygotowuje się rzadziej, Kujawiacy dobrze go znają. Gospodynie z okolic Dobrego regularnie zgłaszają go do powiatowego konkursu produktów tradycyjnych „Od zakwasu do żurku kujawskiego”. Dzięki temu przepis wciąż krąży między domami i kołami gospodyń, a młodsze pokolenie może go spróbować w oryginalnej, wiejskiej wersji.

Jak się go przygotowuje

Tradycyjna metoda jest prosta. Obrane ziemniaki ściera się na drobnej tarce jarzynowej i odciska z nich sok, aby placek nie był wodnisty. Do masy dodaje się jajka, mąkę i cebulę, a potem przyprawy. Na wierzch układa się plastry boczku i całość zapieka w piecu, aż wierzch się zrumieni, a środek zetnie.

Najważniejsze są ziemniaki. Najlepiej sprawdzają się odmiany mączyste, bogate w skrobię, które po upieczeniu dobrze łączą się w zwarty placek. Odciśnięty sok warto odstawić na kilka minut: osiadła na dnie skrobia wraca do masy i pomaga ją zagęścić.

Przepis: pyzok z boczkiem w blasze

Na blachę około 25 × 35 cm, dla 6 osób.

Składniki

  • 1,5 kg ziemniaków
  • 2 jajka
  • 3 łyżki mąki pszennej
  • 2 cebule
  • 200 g wędzonego boczku lub słoniny w cienkich plastrach
  • 1 łyżeczka soli
  • ½ łyżeczki pieprzu
  • 1 łyżeczka majeranku
  • smalec lub olej do wysmarowania blachy

Przygotowanie

  1. Nagrzej piekarnik do 190°C. Blachę dokładnie wysmaruj smalcem.
  2. Ziemniaki obierz i zetrzyj na drobnej tarce. Przełóż na sito lub ściereczkę i odciśnij sok do miski.
  3. Odczekaj kilka minut, zlej wodę, a osiadłą skrobię dodaj z powrotem do ziemniaków.
  4. Cebulę zetrzyj albo drobno posiekaj i dodaj do masy razem z jajkami, mąką, solą, pieprzem i majerankiem. Dokładnie wymieszaj.
  5. Masę przełóż do blachy i wyrównaj, tworząc warstwę grubości około 3 cm.
  6. Na wierzchu ułóż plastry boczku lub słoniny jeden obok drugiego.
  7. Piecz około 60–75 minut, aż boczek się zrumieni, a brzegi placka odejdą od blachy.
  8. Odstaw na 10 minut, pokrój w prostokąty i podawaj na ciepło.

Pyzok ma wielu krewnych w innych regionach Polski. Placki i babki z tartych ziemniaków pieczone w blasze znane są pod różnymi nazwami, a każda okolica ma własne proporcje i dodatki. Kujawską wersję wyróżnia prostota: masa z ziemniaków, jajek, mąki i cebuli oraz boczek lub słonina ułożone na samym wierzchu.

Z czym podawać pyzok

Na Kujawach pyzok jadało się po prostu z kubkiem mocnej herbaty albo kawy zbożowej. Dzisiaj często podaje się go z dodatkami:

  • kwaśną śmietaną lub gęstym jogurtem,
  • kiszonymi ogórkami albo kapustą kiszoną,
  • surówką z czerwonej kapusty,
  • maślanką lub kwaśnym mlekiem.

Na drugi dzień pyzok można pokroić w plastry i przyrumienić na patelni. Wtedy zyskuje chrupiącą skórkę.

Gdzie szukać pyzoka

Gmina Dobre leży w powiecie radziejowskim, w zachodniej części Kujaw, między Radziejowem a Izbicą Kujawską. Pyzoka najłatwiej spróbować podczas lokalnych festynów, dożynek i konkursów kulinarnych, gdy koła gospodyń z okolic Dobrego wystawiają swoje stoiska. Warto pytać o niego także w kujawskich gospodarstwach agroturystycznych. Wycieczkę w te strony dobrze połączyć z wizytą nad Gopłem i w Kruszwicy.

Pyzok to danie bez ozdobników, ale świetnie oddaje charakter kujawskiej kuchni: zaradnej, sycącej i opartej na tym, co rośnie na polu za domem.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl:

Źródła:

Zobacz też