Polanka – herbatka z macierzanki

Polanka to herbatka z suszonej macierzanki — niskiej, płożącej się rośliny, która porasta słoneczne, leśne polany. Właśnie od tych polan wzięła się jej potoczna nazwa. Susz jest zielony, z fioletowymi płatkami kwiatów, a po zaparzeniu daje bursztynowy napar o intensywnym zapachu przypominającym tymianek. Od 2019 roku polanka – herbatka z macierzanki figuruje na Liście Produktów Tradycyjnych (LPT) prowadzonej przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Wygląd i smak

Herbatka to rozdrobniona mieszanka zielonych listków, łodyżek i drobnych, fioletowych lub różowych kwiatów. Pojedyncze pędy mają 5–10 cm długości, a listki i kwiaty zaledwie około 5 mm. Susz jest jasnozielony, kruchy i łamliwy. Po zaparzeniu rośliny miękną, a napar przybiera ciepłą, bursztynową barwę. Zapach jest intensywny, ziołowy, bliski tymiankowi, a smak łączy nuty mięty i tymianku. Słoik suszu o pojemności około 350 ml wystarcza na mniej więcej 4 litry naparu.

Jak powstaje

Macierzanka rośnie w naturalnych skupiskach, nie jest sadzona w rzędach ani nawożona i dobrze znosi mróz. Kwitnie od czerwca do końca września, a zbiera się ją na początku kwitnienia, w pogodne dni, gdy poranna rosa już obeschnie. Pędy ścina się ostrymi nożycami, nie sięgając zdrewniałych gałązek u dołu rośliny. Zebrane ziele przechowuje się w przewiewnych koszach z naturalnych materiałów lub w płóciennych workach.

Najważniejsze jest suszenie. Świeże ziele rozkłada się cienką warstwą na płótnie i suszy w ciemnym, przewiewnym pomieszczeniu, w temperaturze nieprzekraczającej 35°C. Dobry susz jest kruchy, z zielonymi liśćmi, fioletowymi kwiatami i słomkową łodyżką. Przechowuje się go w szczelnym szklanym słoju lub płóciennym koszu, z dala od słońca.

Zioło przywiezione z Lubelszczyzny

Macierzankę znano już w starożytności, a dawniej wierzono nawet, że odstrasza skorpiony i węże. W lecznictwie ludowym stosowano ją przy dolegliwościach kobiecych, stłuczeniach i reumatyzmie. Na przestrzeni wieków nazywano ją macierzanką piaskową, cząbrem leśnym czy macierzaduszką.

Na tereny dzisiejszego województwa kujawsko-pomorskiego sadzonki macierzanki trafiły w latach 60. XX wieku wraz z ludnością przybyłą z Lubelszczyzny, która miała ogromną wiedzę zielarską. Roślinę otaczano szacunkiem — zgodnie z tradycją święcono ją w wiankach podczas oktawy Bożego Ciała, a ususzone wianki chroniono w domu przez cały rok.

Dawniej zbiór macierzanki był zajęciem kobiet i dzieci, które w letnie przedpołudnia wyruszały na skraj lasu z koszykami. Zebrane ziele rozkładano w domu na płótnie, a jego zapach unosił się w izbie przez wiele dni. Herbatkę parzono zimą, gdy brakowało świeżych ziół, i podawano domownikom na rozgrzewkę.

Jak podawać polankę

Napar przygotowuje się prosto: łyżkę rozdrobnionego ziela zalewa się szklanką wrzątku i parzy pod przykryciem od 5 do 10 minut, a potem przecedza. Polanka sprawdza się:

• jako rozgrzewający napar w chłodne, jesienne wieczory,
• z łyżeczką miodu i plasterkiem cytryny,
• schłodzona, jako ziołowy napój w upalne dni,
• jako dodatek do mieszanek z miętą lub lipą.

Zioła o działaniu leczniczym warto pić z umiarem; kobiety w ciąży i osoby przyjmujące leki powinny wcześniej skonsultować się z lekarzem.

Gdzie spróbować

Polanki warto szukać na kiermaszach ziołowych, jarmarkach i regionalnych targach w województwie kujawsko-pomorskim, gdzie swoje wyroby prezentują lokalne zielarki i koła gospodyń wiejskich. Latem, podczas wędrówek po leśnych polanach, można też zobaczyć kwitnące kobierce macierzanki.

Polanka to herbatka, w której zamknięto zapach słonecznej polany i wiedzę zielarską przywiezioną przez przesiedleńców — dziś stała się częścią tradycji Kujaw i Pomorza.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: