Dziady

Dziady to małe, złociste placki z ugotowanych ziemniaków, obsmażone z obu stron i podane z cebulką albo skwarkami. Z zewnątrz mają chrupiącą skórkę, w środku są miękkie, zwarte i lekko kleiste od mąki. Ich historia zaczyna się od prażuchy – gdy po obiedzie zostawała w garnku ziemniaczana masa, gospodynie formowały z niej placki i smażyły je następnego dnia. W kwietniu 2023 roku dziady zostały wpisane na Listę Produktów Tradycyjnych (LPT) prowadzoną przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako potrawa z województwa kujawsko-pomorskiego.

Czym są dziady i skąd ta nazwa

Dziady to kolejna kujawska potrawa, której podstawą są ziemniaki. Nie trze się ich na surowo, jak przy plackach ziemniaczanych czy klepaczach, tylko gotuje w osolonej wodzie, a potem ugniata na gorąco z mąką i odrobiną wody z gotowania. Z tak przygotowanej masy formuje się niewielkie placki i smaży na złoty kolor. Dzięki temu dziady mają bardziej zwarte wnętrze i łagodniejszy smak niż placki z surowych ziemniaków.

Nazwa brzmi zaskakująco, ale w ludowej kuchni takie określenia nie były rzadkie. Skromne, „biedne” potrawy z resztek często dostawały żartobliwe, swojskie imiona, które wszyscy w okolicy rozumieli bez tłumaczenia. Dziady były jedzeniem codziennym, bez odświętnego charakteru.

Ziemniaki – pyry i kartofle na Kujawach

Kuchnia kujawska opierała się w dużej mierze na ziemniakach, nazywanych tu pyrami albo kartoflami. Już w XIX wieku zaczęły dominować w jadłospisie regionu i stały się jednym z podstawowych składników codziennych posiłków. Trudno było sobie wyobrazić obiad bez kartofli – jako dodatku do zupy albo samodzielnego dania. Gotowano z nich prażuchę, kluski, placki i zupy, a z każdej potrawy starano się wykorzystać wszystko do końca.

W biednej wiejskiej kuchni nic nie mogło się zmarnować. Pozostałości prażuchy poddawano więc kolejnej obróbce: gorące ziemniaki ugniatano z mąką i częściowo nieodlaną wodą, formowano małe placki i obsmażano je z dwóch stron. Tak powstawały dziady – sycące, tanie i szybkie danie, które dobrze sprawdzało się w czasie prac polowych.

Żywa tradycja powiatu radziejowskiego

Dziady wciąż funkcjonują w świadomości mieszkańców powiatu radziejowskiego. Najlepszym dowodem są liczne zgłoszenia tej potrawy do konkursu produktów tradycyjnych „Od zakwasu do żurku kujawskiego”, organizowanego w latach 2011–2016. Gospodynie z okolicznych wsi przygotowywały dziady z domowych przepisów przekazywanych z pokolenia na pokolenie, a jury i goście mogli porównać różne wersje: z cebulką, ze skwarkami, smażone na smalcu albo na oleju.

Wpis na Listę Produktów Tradycyjnych dołączył dziady do grupy kujawskich potraw ziemniaczanych, takich jak klepacze czy prażucha. Razem pokazują, jak wiele różnych dań potrafiono przygotować z jednego, najtańszego warzywa.

Jak smakują

Dobrze usmażone dziady mają cienką, rumianą skórkę, która przyjemnie chrupie, i delikatne, gładkie wnętrze o smaku gotowanych ziemniaków. Sól i pieprz wystarczą jako przyprawy, a resztę robi okrasa. Zrumieniona cebula dodaje słodyczy, a skwarki – wyrazistości i aromatu. To potrawa prosta, ale bardzo sycąca.

Przepis: dziady kujawskie z cebulką

Na 4 porcje (ok. 16 placków).

Składniki

• 1 kg ziemniaków mącznych
• 150–200 g mąki pszennej
• ok. ½ szklanki wody z gotowania ziemniaków
• 1 łyżeczka soli
• szczypta pieprzu
• 2 duże cebule
• 3–4 łyżki smalcu lub oleju do smażenia
• opcjonalnie 80 g słoniny na skwarki

Przygotowanie

1. Ziemniaki obierz i ugotuj w osolonej wodzie do miękkości. Odlej wodę, zostawiając około szklanki w osobnym naczyniu.
2. Gorące ziemniaki dobrze odparuj i przeciśnij przez praskę albo utłucz na gładko.
3. Dodaj mąkę i kilka łyżek gorącej wody z gotowania. Ugniataj łyżką, a potem ręką, aż powstanie gładka, elastyczna masa. Dopraw solą i pieprzem.
4. Zwilżonymi dłońmi formuj placki grubości około 1 cm i średnicy 7–8 cm.
5. Rozgrzej tłuszcz na patelni i smaż dziady po 3–4 minuty z każdej strony, aż będą złote i chrupiące.
6. Cebulę pokrój w kostkę lub piórka i zrumień na tłuszczu. Jeśli chcesz, wcześniej wytop na patelni skwarki ze słoniny.
7. Podawaj gorące, obficie polane cebulką lub skwarkami.

Jak podawać dziady

• Z cebulką zrumienioną na smalcu – w najbardziej tradycyjnej wersji.
• Ze skwarkami i szklanką zsiadłego mleka lub maślanki.
• Z kwaśną śmietaną i surówką z kiszonej kapusty.
• Jako dodatek do gulaszu albo mięsa z sosem.

Dziady można też przygotować z prażuchy pozostałej po obiedzie – wystarczy dodać trochę mąki, uformować placki i usmażyć je tak samo. To właśnie najstarszy sposób ich przyrządzania.

Gdzie spróbować

Dziady najłatwiej spotkać na Kujawach, zwłaszcza w okolicach Radziejowa, Piotrkowa Kujawskiego i Osięcin, podczas festynów, dożynek i konkursów kulinarnych, w których biorą udział koła gospodyń wiejskich. Podróż po wschodnich Kujawach można połączyć z odwiedzinami w Inowrocławiu i Kruszwicy, a przy okazji poszukać w lokalnych gospodach domowych potraw z ziemniaków.

Dziady przypominają, że w dawnej kuchni nawet resztki z obiadu mogły stać się osobnym, smacznym daniem. Kilka rumianych placków z cebulką to najkrótsza droga do smaku kujawskiej wsi.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: