Księżacka szynka jajeczna

Księżacka szynka jajeczna to zapieczona masa z szynki wieprzowej, jajek, cebuli i przypraw. Ma żółto-brązową barwę, stałą konsystencję, wyraźny mięsny smak i zapach pieczonego mięsa. Jej kształt i wielkość zależą od formy, w której się ją piecze. 4 listopada 2016 roku księżacka szynka jajeczna została wpisana na Listę Produktów Tradycyjnych (LPT) w kategorii gotowych dań i potraw z województwa łódzkiego.

Prosta kuchnia Księstwa Łowickiego

Słowo „księżacka” odsyła do Księżaków – mieszkańców dawnego Księstwa Łowickiego, regionu słynącego z barwnych strojów, wycinanek i bogatej obrzędowości. Dawniej jedzenie na polskiej wsi było proste i skromne. Ciężka praca w polu i obejściu zabierała dużo czasu, którego brakowało na przygotowywanie skomplikowanych, wykwintnych potraw. Gospodynie korzystały więc z najprostszych i najpopularniejszych składników, przede wszystkim z własnego gospodarstwa.

Takimi składnikami były szynka wieprzowa i jaja kurze. Z nich mieszkańcy ziemi łowickiej przygotowywali smaczne i sycące dania. Jednym z nich jest właśnie księżacka szynka jajeczna, przyrządzana z jajek, szynki wieprzowej i cebuli z dodatkiem naturalnych przypraw – czarnego pieprzu i soli.

Z trzech sąsiednich gmin

Księżacka szynka jajeczna jest znana od ponad pięćdziesięciu lat. Należy do produktów regionu łowickiego, ale jej pochodzenie przypisuje się trzem sąsiadującym gminom: Kocierzewowi, Zdunom i Chąśnu. Recepturę przekazywano ustnie z pokolenia na pokolenie. Potrawę przygotowywano zazwyczaj na Wielkanoc, kiedy jajka i szynka i tak królowały na świątecznym stole.

Wielkanocny stół na ziemi łowickiej był zawsze obfity. Po długim poście gospodynie przygotowywały wędliny, pieczyste, ciasta i potrawy z jaj. Szynka jajeczna była sposobem, by z dwóch najważniejszych wielkanocnych składników zrobić jeszcze jedno, nowe danie – zapiekane, które można pokroić w plastry i podać na zimno lub na ciepło.

Jak powstaje szynka jajeczna

Pierwszym etapem jest ugotowanie szynki wieprzowej oraz części jajek na twardo. Następnie składniki kroi się na mniejsze kawałki i miesza. Potem dodaje się resztę jajek – surowych – a także cebulę i przyprawy. Całość miesza się i przekłada do formy. Tak przygotowaną gęstą masę zapieka się około godziny.

Surowe jajka wiążą masę podczas pieczenia, a jajka na twardo i kawałki szynki dają wyraźną strukturę widoczną w przekroju. Efekt przypomina coś pomiędzy pasztetem a zapiekanką mięsno-jajeczną. Dziś księżacką szynkę jajeczną prezentuje się na targach żywności lokalnej i innych wydarzeniach promujących region.

To dobry przykład kuchni, w której nic się nie marnuje. Po świętach w domach zostawało sporo szynki i jaj na twardo, a szynka jajeczna pozwalała przemienić je w zupełnie nowe, sycące danie na kolejne dni świąteczne.

Kocierzew, Zduny i Chąśno leżą na północ od Łowicza, w sercu regionu, gdzie do dziś żywe są tradycje księżackie. Wielkanoc obchodzi się tu szczególnie barwnie: z palmami, pisankami i bogatym święconym. W koszyczkach ze święconką nie mogło zabraknąć jaj, kawałka wędliny, chleba i soli – a więc dokładnie tych składników, z których powstaje szynka jajeczna. Gospodynie z tych gmin przygotowywały ją w Wielką Sobotę albo zaraz po świętach, a przepis traktowały jak rodzinny skarb, przekazywany córkom i synowym razem z innymi tajnikami świątecznej kuchni. Właśnie dlatego tak długo przetrwał w niemal niezmienionej formie.

Smak i podanie

• Na zimno – w plastrach, jako wędlina na wielkanocny stół.
• Na ciepło – prosto z piekarnika, jako danie główne.
• Z chrzanem – lub ćwikłą, jak inne wielkanocne mięsa.
• Z pieczywem – z kromką wiejskiego chleba.

Przepis: księżacka szynka jajeczna

Porcje: 6 osób. Czas: około 2 godzin (z gotowaniem szynki).

Składniki

Masa:

• 600 g szynki wieprzowej (surowej do ugotowania)
• 5 jajek na twardo
• 5 surowych jajek
• 1 duża cebula
• sól, świeżo mielony czarny pieprz

Do formy:

• łyżka smalcu lub masła
• bułka tarta

Przygotowanie

1. Szynkę ugotuj w osolonej wodzie do miękkości (około 1 godziny). Ostudź.
2. Jajka ugotuj na twardo, ostudź i obierz.
3. Szynkę i jajka na twardo pokrój w drobną kostkę.
4. Cebulę drobno posiekaj.
5. Połącz szynkę, jajka na twardo i cebulę. Wbij surowe jajka, dopraw solą i pieprzem, dokładnie wymieszaj.
6. Formę wysmaruj tłuszczem i oprósz bułką tartą. Przełóż masę i wyrównaj.
7. Piecz w 180°C około 1 godziny, aż wierzch się zezłoci.
8. Podawaj na ciepło lub po ostudzeniu, pokrojoną w plastry.

Wskazówka: przed krojeniem na zimno zostaw szynkę jajeczną w lodówce na kilka godzin – plastry będą równe i nie będą się kruszyć.

Gdzie spróbować

Księżacką szynkę jajeczną najłatwiej spróbować na targach żywności lokalnej i imprezach promujących ziemię łowicką, zwłaszcza w okresie wielkanocnym. Najwygodniejszą bazą noclegową jest Łowicz – stolica regionu księżackiego.

Księżacka szynka jajeczna to prosty pomysł z wielkanocnego stołu: szynka, jajka, cebula i pieprz zapieczone w jedno. Tak smakuje skromna, ale pomysłowa kuchnia ziemi łowickiej.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: