Mrowisko

Mrowisko to tradycyjny podlaski deser, który swoją nazwę zawdzięcza wyglądowi: stos drobnych, usmażonych kawałków ciasta polanych miodem przypomina kopiec mrówek. To słodkość domowa i świąteczna zarazem, obecna na wiejskich stołach podczas wesel, chrzcin i odpustów. Jej przygotowanie wymaga cierpliwości, ale efekt zawsze robi wrażenie na gościach.

Pochodzenie i tradycja

Desery z ciasta smażonego w głębokim tłuszczu i polewanego miodem znane są w wielu kuchniach Europy Wschodniej. Na Podlasiu mrowisko przyrządzano przede wszystkim na większe uroczystości rodzinne. Miód pochodził z własnych pasiek lub od sąsiadów, a mąka, jajka i śmietana z gospodarstwa. Dzięki temu deser był dostępny także w skromnych domach, choć jego przygotowanie zajmowało sporo czasu.

Mrowisko pełniło rolę podobną do tortu: stawiano je na środku stołu, by wszyscy mogli je podziwiać, a potem odłamywano kawałki palcami lub łyżką. W wielu wsiach umiejętność przygotowania pięknego, wysokiego mrowiska była powodem do dumy gospodyni. Przepisy przechodziły z pokolenia na pokolenie, a każda rodzina miała swoje drobne modyfikacje.

Przygotowanie deseru bywało zajęciem wspólnym. Przed weselem kobiety z rodziny i sąsiedztwa spotykały się, by kroić ciasto, smażyć setki drobnych kawałków i formować kopce. Była to okazja do rozmów, śpiewów i przekazywania młodszym dziewczętom kuchennych umiejętności, które kiedyś same miały wykorzystać we własnym domu.

Jak wygląda i smakuje

Mrowisko ma kształt stożka lub kopca ułożonego z setek drobnych, złocistych kawałków ciasta, sklejonych lśniącym miodem. Często posypuje się je makiem, orzechami lub kolorową posypką, co dodatkowo podkreśla podobieństwo do mrowiska.

W smaku jest słodkie, chrupiące i aromatyczne. Ciasto po usmażeniu staje się kruche, a miód dodaje mu głębi i lekko kwiatowej nuty. Z czasem kawałki nasiąkają miodem i deser staje się bardziej zwarty i wilgotny.

Z czego się je robi

• Mąka pszenna: podstawa ciasta.
• Jajka i śmietana: nadające kruchość.
• Cukier i szczypta soli: do ciasta.
• Smalec lub olej: do smażenia.
• Miód: najważniejszy składnik spajający.
• Mak, orzechy lub posypka: do dekoracji.

Jak się je przygotowuje

Z mąki, jajek, śmietany i odrobiny cukru zagniata się elastyczne ciasto, które następnie rozwałkowuje i kroi w paski, a potem w drobne kawałki. Można je także przepuścić przez maszynkę do mięsa, uzyskując charakterystyczne cienkie wałeczki. Kawałki smaży się partiami w gorącym tłuszczu na złoty kolor i odsącza.

Miód podgrzewa się, aż stanie się płynny, i łączy z usmażonymi kawałkami ciasta. Gorącą masę układa się na półmisku w kształt kopca, formując go zwilżonymi dłońmi. Na koniec mrowisko posypuje się makiem lub orzechami i odstawia do zastygnięcia.

Przepis: mrowisko z faworków z miodem i makiem

Na jedną dużą porcję (ok. 10 osób).

Składniki

Ciasto:

• 350 g mąki pszennej
• 5 żółtek
• 150 ml gęstej kwaśnej śmietany
• 2 łyżki spirytusu lub rumu
• szczypta soli
• 1 l oleju lub 1 kg smalcu do smażenia

Polewa:

• 250 g płynnego miodu
• 80 g masła
• 1 łyżka cukru
• 50 ml wody

Dodatki:

• 4 łyżki maku
• garść rodzynek
• garść posiekanych orzechów włoskich

Przygotowanie

1. Z mąki, żółtek, śmietany, alkoholu i soli zagnieć ciasto. Ubijaj je wałkiem przez kilka minut, aż pojawią się w nim pęcherzyki powietrza.
2. Rozwałkuj ciasto bardzo cienko, na grubość 1–2 mm. Pokrój w paski i nadaj im kształt faworków albo pokrój w krótkie kawałki.
3. Smaż partiami w rozgrzanym tłuszczu, aż się zezłocą. Odsącz na ręczniku papierowym i ostudź.
4. W rondelku podgrzej miód z masłem, cukrem i wodą, aż składniki się połączą. Nie dopuść do wrzenia.
5. Faworki ułóż na półmisku w stożek, przekładając je makiem, rodzynkami i orzechami.
6. Polej całość ciepłą polewą i odstaw na kilka godzin, aby miód stężał i skleił mrowisko.

Jak podawać

Mrowisko podaje się w całości, na dużym półmisku, by goście mogli podziwiać jego kształt. Kawałki odłamuje się bezpośrednio przy stole. Pasuje do herbaty, kawy zbożowej lub domowego kompotu. Dobrze przechowuje się przez kilka dni w chłodnym miejscu, przykryte ściereczką.

Gdzie spróbować

Mrowisko można spotkać na jarmarkach, festynach i kiermaszach w całym województwie podlaskim, zwłaszcza w okresie świątecznym. W Białymstoku bywa dostępne w cukierniach i sklepach z regionalną żywnością, a także w restauracjach serwujących kuchnię podlaską. Najlepiej jednak smakuje przygotowane przez gospodynie w gospodarstwach agroturystycznych, które chętnie dzielą się rodzinną tradycją.

Mrowisko to deser, który łączy prostotę składników z efektownym wyglądem. Jest słodkim symbolem podlaskiej gościnności i dobrym powodem, by poznać kuchnię regionu od jej najsłodszej strony.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: