Dziędziuchy -placki z gotowanych ziemniaków z Dokudowa

Dziędziuchy z Dokudowa to pieczone placki z gotowanych ziemniaków i suszonych jagód, dawna kolacja z mlekiem. Poznaj tradycję Południowego Podlasia i przepis.

Dziędziuchy to pieczone placki z gotowanych ziemniaków, które wyglądają jak duże, lekko spłaszczone kopytka w kształcie rombu. Po upieczeniu mają 7–8 cm długości, złocistą skórkę z jaśniejszymi nacięciami i ciemne punkciki suszonych czarnych jagód. W środku kryje się jasne, lekko lepkie ciasto ziemniaczane, które pachnie jak podsmażane ziemniaki. Przepis pochodzi z Dokudowa w powiecie bialskim, a 19 kwietnia 2018 roku dziędziuchy z Dokudowa trafiły na Listę Produktów Tradycyjnych (LPT).

Ziemniaki na Południowym Podlasiu

W Dokudowie i całym powiecie bialskim ziemniaki były popularne od zawsze. Na przełomie XIX i XX wieku pożywienie ludności wiejskiej na Południowym Podlasiu było bardzo skromne i opierało się na produktach z własnego gospodarstwa. Wśród roślin okopowych podstawę wyżywienia stanowiły właśnie ziemniaki. Gotowano z nich różne kluski, jadano je z serem, słoniną albo mlekiem, a często przygotowywano z nich także placki.

Jednym z takich placków były dziędziuchy. Ich wyjątkowość polega na tym, że nie powstają z tartych surowych ziemniaków, jak popularne placki smażone na patelni, lecz z ziemniaków już ugotowanych. Dzięki temu ciasto jest zwarte, daje się formować w wałek i kroić na kawałki, a po upieczeniu zachowuje kształt.

Kolacja z wczorajszych ziemniaków

Dziędziuchy przygotowywano bez okazji, najczęściej wtedy, gdy z obiadu poprzedniego dnia zostały ugotowane ziemniaki. Gospodyni nie musiała więc niczego wyrzucać, a z resztek powstawało nowe, sycące danie. Placki jedzono na kolację, zwykle popijając świeżym mlekiem prosto od krowy.

Częściej robiono je zimą. Gdy rozpalało się w piecu, by ogrzać dom, wykorzystywano żar także do pieczenia. Dawniej dziędziuchy piekło się w piecu chlebowym albo w piecu kaflowym, który służył do opalania izby. Dziś do pieczenia używa się piekarnika, ale sposób przygotowania pozostał taki sam, a recepturę przekazuje się z pokolenia na pokolenie bez zmian.

Jagody i nacięcia

Do przygotowania dziędziuchów potrzebne są ugotowane i przepuszczone przez praskę ziemniaki, mąka pszenna, jajko, sól oraz suszone czarne jagody leśne. To właśnie jagody wyróżniają ten przysmak. Zbierane latem w lasach, suszone i przechowywane na zimę, nadają plackom lekko słodkawy smak i ciemne kropki widoczne na złocistej skórce.

Z masy formuje się wałek grubości około 5 cm, lekko go spłaszcza, a nożem robi nacięcia w różnych kierunkach. Następnie kroi się go na kawałki, podobnie jak duże kopytka. Nacięcia nie są tylko ozdobą. Dzięki nim placki równiej się pieką, a na powierzchni tworzy się chrupiąca, rumiana kratka.

Ciasto nie powinno być zbyt suche. Jeśli dodamy za dużo mąki, placki wyjdą twarde i zbite, a jeśli za mało, rozpłyną się na blasze. Doświadczone gospodynie dosypują mąkę stopniowo i sprawdzają konsystencję dłonią: masa ma się lekko kleić, ale dawać się formować bez trudu.

Dziędziuchy na scenie

Dziędziuchy cieszą się dużą popularnością zarówno dawniej, jak i dziś. Znalazły swoje miejsce w spektaklach obrzędowych, zwłaszcza w widowisku „Chusta prać” wystawianym przez zespół „Lewkowianie”, który powstał w latach 60. XX wieku. Placki prezentowano też podczas różnych imprez okolicznościowych. To, że gospodynie wciąż je wypiekają i pokazują na scenie, dowodzi, że są wizytówką Dokudowa i okolic.

Smak i podanie

Dziędziuchy najlepiej smakują ciepłe, prosto z pieca, gdy skórka jest jeszcze chrupiąca.

  • Tradycyjnie podaje się je na kolację ze szklanką świeżego mleka.
  • Dobrze pasuje do nich kubek maślanki lub kefiru.
  • Można je posmarować masłem tuż po wyjęciu z piekarnika.
  • Dla wzmocnienia słodkiej nuty warto podać je z miodem.
  • Na drugi dzień można je odgrzać na suchej patelni.

Przepis: dziędziuchy z suszonymi jagodami

Na około 16 sztuk. Czas: około 1 godziny, nie licząc gotowania ziemniaków.

Składniki

  • Ciasto: 1 kg ugotowanych i ostudzonych ziemniaków, około 200 g mąki pszennej, 1 jajko, 1 łyżeczka soli
  • Dodatek: 3–4 łyżki suszonych czarnych jagód
  • Do blachy: 1 łyżka masła lub oleju
  • Do podania: świeże mleko lub maślanka

Przygotowanie

  1. Suszone jagody zalej na 10 minut odrobiną ciepłej wody, a potem dokładnie odsącz.
  2. Ostudzone ziemniaki przeciśnij przez praskę do miski.
  3. Dodaj jajko, sól i mąkę, a następnie zagnieć gładkie, lekko lepkie ciasto. Na końcu wmieszaj jagody.
  4. Na posypanym mąką blacie uformuj wałek grubości około 5 cm i lekko go spłaszcz dłonią.
  5. Ostrym nożem zrób na wierzchu płytkie nacięcia w różnych kierunkach.
  6. Pokrój wałek ukośnie na kawałki długości 7–8 cm, tak by miały kształt rombów.
  7. Ułóż placki na blasze wysmarowanej masłem lub wyłożonej papierem do pieczenia.
  8. Piecz w piekarniku nagrzanym do 200°C przez około 30–35 minut, aż się zarumienią.

Jeśli nie masz suszonych jagód, możesz zrobić placki bez nich. Wtedy jednak stracą charakterystyczne ciemne punkciki i delikatną, leśną słodycz, która odróżnia dziędziuchy od zwykłych pieczonych kopytek.

Gdzie spróbować

Dobrą bazą do poznawania kuchni Południowego Podlasia jest Biała Podlaska, skąd do Dokudowa jest zaledwie kilka kilometrów. Dziędziuchy warto wypatrywać na lokalnych festynach, dożynkach i imprezach okolicznościowych, gdzie gospodynie z okolicy chętnie prezentują dawne potrawy.

Dziędziuchy z Dokudowa to przykład kuchni, w której nic się nie marnuje. Z wczorajszych ziemniaków i garści leśnych jagód powstaje danie proste, sycące i pachnące domowym piecem.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl:

Źródła:

Zobacz też