Kukiełka podegrodzka

Plecionka z ciasta drożdżowego długa nawet na półtora metra i ważąca około 10 kilogramów — Kukiełka podegrodzka to obrzędowe pieczywo z Podegrodzia na Sądecczyźnie. Pieczono ją z okazji chrzcin, a jej rozmiar budził podziw całej wsi. W 2010 roku kukiełkę wpisano na Listę Produktów Tradycyjnych (LPT) prowadzoną przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Czym jest kukiełka podegrodzka

To duża, pleciona bułka drożdżowa o długości około 1,5 metra, szerokości około 30 centymetrów i wysokości dochodzącej do pół metra. Waży około 10 kilogramów. Skórka jest złocista i błyszcząca, a miękisz puszysty, lekko słodki. Do ciasta dodawano czasem szafran, który nadawał mu intensywnie żółty kolor i szlachetny aromat. Wygląd kukiełki — misterne sploty i równomierna barwa — świadczył o umiejętnościach gospodyni, która ją upiekła.

Wiązowiny — zwyczaj chrzcielny

Kukiełka wiąże się ze zwyczajem zwanym „wiązowinami”, kultywowanym przez Lachów Sądeckich. Około tygodnia po chrzcie rodzice chrzestni przysyłali do domu dziecka kukiełkę wraz z innymi podarunkami. Piekła ją zwykle matka chrzestna. Wielkość kukiełki zależała od zamożności chrzestnych i od wielkości pieca — im większy i piękniejszy wypiek, tym większy prestiż rodziny. Kukiełką częstowano domowników i gości, a jej przyniesienie było ważnym wydarzeniem. Zwyczaj zanikł po II wojnie światowej, ale pamięć o nim przetrwała w Podegrodziu.

Jak powstaje

Kukiełkę przygotowuje się z ciasta drożdżowego, zwykle z mąki pszennej, mleka, jaj, cukru i tłuszczu, czasem z dodatkiem szafranu. Ciasto wyrabia się długo, aż stanie się gładkie i elastyczne, a następnie dzieli na wałki i splata. Ze względu na rozmiar uformowanie i przeniesienie kukiełki do pieca wymaga wprawy i często pomocy kilku osób. Wypiek trwa długo, a temperatura musi być równomierna, żeby wnętrze się dopiekło, a skórka nie przypaliła.

Podegrodzie — serce kultury Lachów

Podegrodzie to wieś o kasztelańskim rodowodzie, położona kilka kilometrów od Starego Sącza. Uważana jest za centrum kultury Lachów Sądeckich, z bogatą tradycją strojów, muzyki i tańców. Działają tu zespoły regionalne, a w gminie organizowane są przeglądy i konkursy, podczas których gospodynie prezentują kukiełki i inne tradycyjne wypieki. To najlepsza okazja, by zobaczyć tę imponującą plecionkę na żywo i porozmawiać z osobami, które wciąż potrafią ją upiec.

Jak podawać

• krojona w grube kromki, z masłem i miodem,
• do kawy zbożowej lub mleka,
• na rodzinnych uroczystościach i chrzcinach,
• z domowymi konfiturami,
• jako słodkie pieczywo na świąteczny stół.

Ze względu na rozmiar kukiełka podegrodzka wystarcza dla kilkudziesięciu osób, dlatego najlepiej smakuje we wspólnym gronie, podczas rodzinnych uroczystości.

Lachowie Sądeccy

Lachowie Sądeccy to grupa etnograficzna zamieszkująca okolice Nowego Sącza, Starego Sącza i dolinę Dunajca. Wyróżniają ich charakterystyczne stroje z bogato haftowanymi gorsetami i sukmanami, a także muzyka, tańce i obrzędy doroczne. Kuchnia Lachów była prosta, oparta na zbożach, ziemniakach, kapuście i nabiale, ale na święta i uroczystości rodzinne przygotowywano wypieki, które miały pokazać gościnność i zamożność domu. Kukiełka na wiązowiny jest najlepszym przykładem takiego świątecznego pieczywa. W Podegrodziu działa Muzeum Regionalne Lachów Sądeckich, gdzie można poznać dawne wyposażenie chałup i stroje.

Gdzie spróbować

Kukiełkę podegrodzką najłatwiej zobaczyć i spróbować podczas przeglądów i konkursów obrzędowego pieczywa organizowanych w gminie Podegrodzie oraz na jarmarkach i festynach na Sądecczyźnie. Wycieczkę warto połączyć z wizytą w Nowym Sączu i Starym Sączu oraz spacerem w dolinie Dunajca.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: