Parowańce brzozowickie z kapustą i grzybami

Parowańce brzozowickie to drożdżowe bułeczki gotowane na parze, nadziewane kiszoną kapustą z grzybami, z gminy Kąkolewnica. Poznaj ich historię i domowy przepis.

Parowańce brzozowickie mają kształt lekko spłaszczonej kuli o średnicy 6–7 centymetrów i wysokości 4–5 centymetrów. Ich skórka jest gładka, kremowa i matowa, bo bułeczki nie trafiają do piekarnika, tylko gotują się na parze. Po przekrojeniu widać puszyste, beżowe ciasto drożdżowe i nakrapiany farsz z kiszonej kapusty z grzybami. W smaku są lekko słone, z wyraźną nutą kapusty i drożdży. Pochodzą z Brzozowicy Małej w gminie Kąkolewnica, w powiecie radzyńskim, a na Listę Produktów Tradycyjnych (LPT) trafiły 2 listopada 2009 roku.

Pierogowa gmina Kąkolewnica

Gmina Kąkolewnica na północy Lubelszczyzny słynie z dań mącznych, które mieszkańcy obejmują wspólną nazwą pierogów. Każda wieś ma tu swoją specjalność, a w Brzozowicy Małej są nią właśnie parowańce. Ta różnorodność wynikała z tego, co rodziła okoliczna ziemia i jakie przepisy przywoziły ze sobą kolejne pokolenia gospodyń. W 2009 roku kilka z tych potraw wpisano na listę razem, co pokazało, jak bogata jest kuchnia tego niewielkiego zakątka Podlasia Południowego.

Parowańce przygotowywano dawniej w zwykłych domowych garnkach. Na garnek z wrzącą wodą zakładano płótno lub gazę, przewiązywano je sznurkiem i na nim układano bułeczki. Przykryte miską lub pokrywką gotowały się w parze, dzięki czemu pozostawały wilgotne i miękkie.

Kapusta i grzyby z lasów nad Krzną

Farsz parowańców brzozowickich to kiszona kapusta połączona z suszonymi grzybami leśnymi i podsmażoną cebulą. Okolice Kąkolewnicy to tereny lesiste, położone niedaleko doliny Krzny, gdzie od zawsze zbierano borowiki, podgrzybki i kurki. Suszone grzyby przechowywano w lnianych woreczkach i dodawano do farszów oraz zup przez całą zimę. Kiszona kapusta, robiona jesienią w dużych beczkach, była z kolei podstawą zimowego jedzenia. Połączenie tych dwóch składników dało farsz kwaskowy, aromatyczny i bardzo sycący.

Jak powstają parowańce

Ciasto zagniata się z mąki pszennej, mleka, drożdży, jajek, odrobiny cukru i soli. Gdy podwoi objętość, dzieli się je na małe kawałki, rozpłaszcza w dłoniach, nakłada farsz i zlepia w kulkę. Bułeczki odstawia się do ponownego wyrośnięcia, a potem układa na płótnie nad wrzącą wodą. Gotowanie na parze trwa kilka do kilkunastu minut, w zależności od wielkości. Ważne, by w tym czasie nie podnosić przykrycia, bo parowańce mogą opaść.

Smak i podanie

Świeże parowańce są puszyste, sprężyste i ciepłe, z lekko wilgotną skórką. Drożdżowe ciasto łagodzi kwaśność kapusty, a grzyby dodają głębokiego, leśnego aromatu. Najlepiej smakują od razu po zdjęciu z pary.

  • Polane roztopionym masłem lub okrasą z cebulki.
  • Ze skwarkami i stopioną słoniną.
  • Jako dodatek do barszczu czerwonego albo zupy grzybowej.

Parowańce na co dzień i od święta

Dawniej parowańce nie były daniem odświętnym. Gotowano je zimą i wczesną wiosną, gdy w spiżarni zostawały głównie kapusta, mąka i suszone grzyby, a gospodyni musiała wykarmić całą rodzinę i pomocników pracujących w obejściu. Ciasto drożdżowe szybko rosło w ciepłej kuchni przy piecu, a kilka garnków z parą wystarczało, by przygotować sycący obiad. Z czasem parowańce zaczęły pojawiać się także na stołach podczas spotkań sąsiedzkich i wiejskich uroczystości, bo dobrze znosiły podgrzewanie i można je było zrobić w dużej ilości. Gospodynie z koła w Brzozowicy Małej do dziś przekazują sobie sposób formowania kulek, tak aby farsz nie wyciekał, a ciasto pozostawało cienkie i równe. Z dawnej kuchni pozostał też zwyczaj podawania ich ze skwarkami, który dodawał energii w chłodne dni.

Przepis: parowańce z kapustą i grzybami

Na około 20 sztuk.

Składniki

Ciasto:

  • 500 g mąki pszennej
  • 30–40 g świeżych drożdży
  • 250 ml ciepłego mleka
  • 1 jajko
  • 30 g roztopionego masła
  • 1 łyżeczka cukru
  • ½ łyżeczki soli

Farsz:

  • 600 g kiszonej kapusty
  • 20 g suszonych grzybów leśnych
  • 1 duża cebula
  • 2 łyżki oleju
  • sól i pieprz

Do podania:

  • 50 g masła lub 100 g słoniny na skwarki
  • 1 cebula

Przygotowanie

  1. Grzyby namocz na kilka godzin, a potem ugotuj do miękkości i posiekaj.
  2. Kapustę przepłucz, jeśli jest bardzo kwaśna, posiekaj i gotuj około 30 minut. Odcedź i odciśnij.
  3. Cebulę zrumień na oleju, dodaj kapustę i grzyby, duś kilka minut i dopraw. Całkowicie ostudź.
  4. Drożdże rozetrzyj z cukrem i częścią mleka, odstaw na 10 minut. Dodaj mąkę, resztę mleka, jajko, sól i masło. Wyrób gładkie ciasto i zostaw do wyrośnięcia na około godzinę.
  5. Ciasto podziel na kawałki wielkości orzecha włoskiego, rozpłaszcz, nałóż łyżkę farszu i zlep w kulkę. Odstaw na 15 minut.
  6. Na garnku z wrzącą wodą rozepnij gazę lub ustaw wkład do gotowania na parze. Układaj parowańce w odstępach, przykryj i gotuj około 10–15 minut, nie zaglądając.
  7. Podawaj od razu, polane masłem lub skwarkami z cebulą.

Gdzie spróbować

Parowańce brzozowickie przygotowują przede wszystkim gospodynie z gminy Kąkolewnica. Można ich spróbować na dożynkach, festynach i jarmarkach w powiecie radzyńskim oraz na targach produktów regionalnych w Lublinie. Najwygodniejszą bazą wypadową jest Radzyń Podlaski z barokowym Pałacem Potockich, skąd do Brzozowicy Małej jest kilkanaście kilometrów.

Parowańce brzozowickie to dowód, że w kuchni wiejskiej liczyła się nie tylko oszczędność, ale też pomysłowość. Kilka miękkich bułeczek z parą unoszącą się nad talerzem to smak zimowej Lubelszczyzny.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl:

Źródła:

Zobacz też