Piernikowa chatka znad rzeki Mrogi

Piernikowa chatka znad rzeki Mrogi wygląda jak domek z baśni: ciemnobrązowe ściany i dach z piernika, wokół płotek i choinki, a całość zdobią białe wzory z lukru. Przypomina chatkę z opowieści o Jasiu i Małgosi, ale jest wyrobem z bardzo konkretnego miejsca — doliny Mrogi we wschodniej części województwa łódzkiego. Od 2008 roku figuruje na Liście Produktów Tradycyjnych (LPT) prowadzonej przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Jak wygląda i jak smakuje

Chatki wypieka się w dwóch rozmiarach. Większa ma około 22 cm długości, 25 cm wysokości i 22 cm szerokości, mniejsza — około 17 cm długości, 24 cm wysokości i 16 cm szerokości. Ściany i dach składa się z płatów piernika, a łączenia i ozdoby wykonuje lukrem. Biały lukier rysuje dachówki, okienka, drzwi, sople i śnieg na dachu, a wokół domku stoją piernikowe płotki i choinki.

Piernik jest twardy i zwarty, dlatego chatka długo zachowuje kształt. Smak jest wyraźnie korzenny, z nutą miodu i karmelu, a lukier lekko szorstki i słodki. Zapach przywodzi na myśl przyprawy korzenne i grudniowe przygotowania do świąt. To wyrób przede wszystkim dekoracyjny, ale w pełni jadalny — po świętach chatkę można rozłamać i zjeść kawałek po kawałku.

Skąd wziął się piernik

Nazwa piernika pochodzi od staropolskiego słowa „pierny”, czyli pieprzny, co odnotowuje słownik etymologiczny Halbańskiego. Dawniej do ciasta dodawano bowiem dużo ostrych, korzennych przypraw, które przypominały smakiem pieprz. W „Encyklopedii staropolskiej” Zygmunta Glogera pojawia się także określenie „miodownik”, bo podstawą słodkiego ciasta był miód.

Pierniki uchodziły za wyrób szlachetny i kosztowny. W XVII wieku sprzedawano je nawet w aptekach, ponieważ przyprawy korzenne uważano za lekarstwo na rozmaite dolegliwości. Dopiero w XIX wieku, gdy upowszechnił się tańszy cukier buraczany, piernik zaczął częściej trafiać do zwykłych domów. Wtedy też coraz chętniej pieczono go na święta jako ozdobę i podarunek.

Formy, wzory i baśniowa chatka

Dawni piernikarze wyciskali ciasto w drewnianych formach rzeźbionych w kształty ludzi, zwierząt, serc i budowli. O tych formach pisała Maria Żywirska w opracowaniu z 1957 roku, podkreślając ich artystyczną wartość. Piernikowa chatka kontynuuje tę tradycję, tyle że zamiast płaskiej formy powstaje przestrzenna budowla. Motyw domku z piernika, znany z baśni o rodzeństwie zabłąkanym w lesie, sprawia, że chatka szczególnie zachwyca dzieci.

W dolinie Mrogi chatki wypieka się głównie przed Bożym Narodzeniem. Przygotowanie wymaga cierpliwości: najpierw piecze się elementy ścian i dachu, potem trzeba je wystudzić, złożyć i ozdobić lukrem. Każda chatka jest trochę inna, bo wzory rysuje się ręcznie.

Jak podawać i przechowywać

Chatka jest przede wszystkim ozdobą świątecznego stołu, ale może też być prezentem dla bliskich.

• Ustaw ją na środku stołu wigilijnego lub na komodzie obok choinki.
• Przechowuj w suchym, chłodnym miejscu, z dala od pary i kaloryferów.
• Po świętach połam ją na kawałki i podawaj do kawy, herbaty z miodem albo grzanego kompotu.
• Kawałki twardego piernika można zmiękczyć, wkładając je na dzień do pojemnika z jabłkiem.

Gdzie spróbować

Dolina Mrogi leży między Brzezinami, Dmosinem a Głownem, na skraju Parku Krajobrazowego Wzniesień Łódzkich. Piernikowe chatki najłatwiej spotkać na jarmarkach bożonarodzeniowych, kiermaszach rękodzieła oraz targach produktów regionalnych w województwie łódzkim, gdzie wystawiają się lokalne gospodynie i rzemieślnicy. Wizytę warto połączyć ze spacerem nad meandrującą rzeką i zwiedzaniem okolicznych wsi.

Piernikowa chatka pokazuje, że tradycyjny wypiek może być jednocześnie smakołykiem, ozdobą i opowieścią. Wystarczy postawić ją na świątecznym stole, by w domu zapachniało miodem i przyprawami.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: