Pierogi z Głowna

Pierogi z Głowna mają półokrągły kształt i charakterystyczną falbankę w miejscu zlepienia. Mają około 6 cm średnicy i 1,5–2 cm grubości, jasnobeżowe ciasto i miękką, delikatną konsystencję. Farsz jest słodki albo lekko kwaśny. Robi się je w dwóch wariantach: z owocami lub z serem. 23 stycznia 2018 roku pierogi z Głowna zostały wpisane na Listę Produktów Tradycyjnych (LPT) w kategorii gotowych dań i potraw z województwa łódzkiego.

Pierogi w polskiej tradycji

W Polsce pierogi od dawna należały do potraw tradycyjnych. Pieczone lub gotowane, przygotowywano je jako danie świąteczne, ale najczęściej podawano na obiad. Ich nadzienie zależało od okoliczności: bywały z ziemniakami, z serem, z kapustą i grzybami albo z owocami.

W Głownie i okolicach pierogi zaczęto wytwarzać od początku XX wieku. Ciasto robiono z mąki, jaj, oleju i wody. Ta receptura była wspólna dla wszystkich odmian – różnica dotyczyła jedynie nadzienia. Najpopularniejsze były pierogi z owocami oraz z serem.

Owoce z lasu i sadu

Pierogi z owocami rozpowszechniły się w okresie międzywojennym. Do nadzienia używano owoców leśnych z okolicznych lasów – jagód, malin, borówek – albo owoców z sadów: jabłek, gruszek, truskawek, wiśni i śliwek. Każda pora roku miała więc swoje pierogi. Wczesnym latem truskawkowe, w lipcu jagodowe, później wiśniowe i śliwkowe, a jesienią z jabłkami i gruszkami.

Okolice Głowna to tereny rolnicze poprzecinane lasami, a sady były stałym elementem wiejskich gospodarstw. Dostęp do świeżych owoców sprawiał, że pierogi owocowe szybko stały się jednym z najbardziej lubianych letnich dań. Jedzono je polane śmietaną, często posypane cukrem.

Ser na słodko i na wytrawnie

Ser wytwarzano praktycznie w każdym gospodarstwie, dlatego nadzienie serowe było łatwo dostępne. Pierogi z serem doprawiano na różne sposoby. Czasem były wytrawne – z pieprzem, solą i cebulą. Czasem, głównie przed świętami, słodkie. Słodka wersja upowszechniła się zwłaszcza w okresie międzywojennym, gdy coraz łatwiej było o cukier z buraków cukrowych. Do serowego farszu dodawano też miód lub rodzynki.

Ta dwoistość – ser na słono z cebulą albo ser na słodko z rodzynkami – dobrze pokazuje, jak wszechstronne były pierogi w domowej kuchni. Ten sam twaróg mógł posłużyć do sycącego obiadu w dzień powszedni i do świątecznego deseru.

Z Głowna na jarmarki

Pierogi z Głowna zasłynęły z wysokiej jakości nie tylko w okolicy. Znano je także w Łodzi, Łowiczu, a nawet w Warszawie, dokąd dostarczano je na jarmarki i do lokalnych sklepów. Głowno leży między Łodzią a Łowiczem, przy dawnych szlakach handlowych, co ułatwiało sprzedaż wyrobów w większych miastach.

To rzadki przykład domowej potrawy, która stała się lokalnym towarem handlowym. Pierogi lepione w Głownie trafiały na stoły mieszczan w dużych miastach, a ich renoma przetrwała do dziś.

Lepienie jako rodzinne zajęcie

Lepienie pierogów było w domach okolic Głowna zajęciem dla całej rodziny. Gospodyni wyrabiała i wałkowała ciasto, dzieci wycinały szklanką krążki, a starsze kobiety zaklejały brzegi w równą falbankę. Przy większych zamówieniach na jarmark pracowano od rana, a gotowe pierogi układano na lnianych ściereczkach posypanych mąką, żeby się nie skleiły. Dobrze zrobiona falbanka była powodem do dumy – świadczyła o wprawie i dbałości o jakość, z której pierogi z Głowna były znane.

Smak i podanie

• Z owocami – polane śmietaną i posypane cukrem.
• Z serem na słodko – z miodem lub rodzynkami, ze śmietaną.
• Z serem na wytrawnie – z cebulą i pieprzem, okraszone masłem.
• Sezonowo – truskawki, jagody, wiśnie, śliwki, jabłka.

Przepis: pierogi z Głowna z jagodami i z serem

Porcje: około 40 pierogów. Czas: około 1,5 godziny.

Składniki

Ciasto:

• 500 g mąki pszennej
• 1 jajko
• 2 łyżki oleju
• ok. 200 ml ciepłej wody
• szczypta soli

Farsz owocowy:

• 400 g jagód (lub innych owoców sezonowych)
• 1–2 łyżki cukru
• 1 łyżka mąki ziemniaczanej

Farsz serowy na słodko:

• 400 g twarogu
• 1 żółtko
• 2 łyżki miodu
• garść rodzynek

Do podania:

• śmietana, cukier

Przygotowanie

1. Z mąki, jajka, oleju, wody i soli zagnieć gładkie ciasto. Przykryj i odstaw na 20 minut.
2. Twaróg rozgnieć widelcem z żółtkiem i miodem, dodaj rodzynki.
3. Owoce oczyść i osusz. Tuż przed lepieniem wymieszaj z cukrem i mąką ziemniaczaną.
4. Ciasto cienko rozwałkuj i wycinaj krążki szklanką.
5. Nakładaj farsz, składaj krążki na pół i zlepiaj brzegi w falbankę.
6. Gotuj partiami w osolonej wodzie około 2–3 minut od wypłynięcia.
7. Podawaj ze śmietaną, posypane cukrem.

Wskazówka: pierogi z owocami lep tuż przed gotowaniem – owoce szybko puszczają sok i rozmiękczają ciasto.

Gdzie spróbować

Pierogów z Głowna najlepiej szukać podczas lokalnych festynów i jarmarków w Głownie oraz na imprezach z produktami tradycyjnymi w Łodzi. Głowno leży niedaleko Łodzi, więc najwygodniejszą bazą noclegową jest Łódź.

Pierogi z Głowna to letni smak ziemi łódzkiej – jagody z lasu, wiśnie z sadu i twaróg z własnego gospodarstwa, zamknięte w cienkim cieście z falbanką.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: