Racuchy z makiem

Racuchy z makiem z Kąkolewnicy są owalne, mają około dziesięciu centymetrów długości, pięciu szerokości i dwóch wysokości. Z zewnątrz są złote i lekko chrupiące, a w środku puszyste, z jasnym ciastem, w którym gęsto widać czarne ziarenka maku. Pachną smażonym ciastem drożdżowym, a mak dodaje im lekko orzechowej nuty. Od 2005 roku racuchy z makiem figurują na Liście Produktów Tradycyjnych (LPT) jako potrawa z gminy Kąkolewnica w powiecie radzyńskim.

Czym różnią się od zwykłych racuchów

Racuchy znane są w całej Polsce, zwykle jako placki z ciasta drożdżowego z jabłkami, smażone na patelni i posypywane cukrem pudrem. Wersja z Kąkolewnicy ma inny charakter. Mak nie jest tu posypką ani nadzieniem, lecz składnikiem ciasta – wymieszany z mąką, mlekiem, jajkami i drożdżami tworzy jednolitą masę, w której ziarenka rozkładają się równomiernie. Dzięki temu każdy kęs ma ten sam smak, a racuch po przekrojeniu wygląda jak jasne ciasto nakrapiane czarnymi kropkami.

Ciasto przygotowuje się z mąki pszennej, mleka, jaj, cukru, odrobiny soli i drożdży. Po wyrośnięciu dodaje się sparzony mak, a następnie łyżką nakłada porcje na rozgrzany tłuszcz. Racuchy smaży się z obu stron, aż się zarumienią i wyraźnie urosną. Gotowe odsącza się z nadmiaru tłuszczu i podaje na ciepło.

Pszenica, mak i wieś Pieroźników

Racuchy z makiem pojawiły się w Kąkolewnicy w okresie II wojny światowej, kiedy gospodynie musiały gotować z tego, co dawało własne gospodarstwo. Okolica miała dobre gleby, na których udawała się pszenica, a mak uprawiano w przydomowych ogródkach. Z mąki, mleka i jajek od własnych kur można było przygotować sycące danie bez kupowania drogich składników. Tak powstała potrawa, która przetrwała dziesięciolecia i z czasem stała się wizytówką gminy.

Mieszkańców Kąkolewnicy nazywano dawniej „Pieroźnikami”, bo w każdym domu piekło i smażyło się dużo ciasta. Racuchy z makiem dobrze wpisują się w tę tradycję. Przygotowywano je na niedzielne śniadania i obiady, w święta i podczas rodzinnych spotkań, a obowiązkowo pojawiały się na stole wigilijnym.

Racuchy na wigilijnym stole

Mak od dawna ma w polskiej kuchni wigilijnej szczególne znaczenie. Uważano go za symbol obfitości i dobrobytu, a potrawy z makiem miały zapewnić pomyślność w nadchodzącym roku. Na wschodzie Polski podaje się kutię, kluski z makiem i makowce, a w Kąkolewnicy na wigilijny stół trafiały racuchy z makiem. Były postne, bo smażono je na oleju, i łatwe do przygotowania w dużej ilości dla całej rodziny.

W wielu domach racuchy podawano na końcu wieczerzy, razem z kompotem z suszu. Ich słodki, maślany smak był przyjemnym kontrastem dla kwaśnego barszczu, kapusty z grzybami i śledzi. Dzieci czekały na nie szczególnie niecierpliwie, a resztki jedzono jeszcze w pierwszy dzień świąt.

Jak smakują i jak je podawać

Dobrze usmażony racuch z makiem jest lekki, sprężysty i niezbyt słodki. Mak daje mu delikatną chrupkość i lekko gorzkawy posmak, który równoważy słodycz ciasta. Najlepiej smakuje świeży, jeszcze ciepły.

• Posypane cukrem pudrem, do kawy lub herbaty.
• Z miodem lub konfiturą z wiśni na słodkie śniadanie.
• Z kwaśną śmietaną, jak na wiejskim stole.
• Z kompotem z suszu podczas wigilijnej wieczerzy.
• Z kubkiem zimnego mleka na podwieczorek.

Racuchy szybko tracą puszystość, dlatego warto smażyć je tuż przed podaniem. Jeśli zostaną, można je podgrzać na suchej patelni albo w piekarniku, aby skórka znów stała się chrupiąca.

Kąkolewnica i okolice

Kąkolewnica leży na Południowym Podlasiu, przy drodze z Lublina do Białegostoku, kilkanaście kilometrów od Radzynia Podlaskiego. To kraina pól, łąk i lasów, w której wiele gospodarstw nadal prowadzi tradycyjną hodowlę i uprawę. Gmina słynie z kilku wypieków wpisanych na listę, między innymi z marchwiaków z makiem i racuchów, które pokazują, jak ważną rolę odgrywało tu domowe ciasto.

W niektórych domach do ciasta dodaje się odrobinę startej skórki cytrynowej albo cukru waniliowego, co podkreśla aromat maku i sprawia, że racuchy pachną jeszcze bardziej świątecznie.

Do smażenia najlepiej nadaje się olej rzepakowy lub smalec, rozgrzany tak, by ciasto od razu zaczynało się rumienić, ale nie przypalało się z zewnątrz przed upieczeniem środka.

Gdzie spróbować

Racuchy z makiem najłatwiej spotkać podczas gminnych festynów, dożynek, jarmarków bożonarodzeniowych i targów produktów regionalnych w powiecie radzyńskim. Przygotowują je koła gospodyń wiejskich, które chętnie dzielą się też wiedzą o dawnych przepisach. Wizytę w Kąkolewnicy warto połączyć z wycieczką do Radzynia Podlaskiego i zwiedzaniem barokowego Pałacu Potockich, nazywanego „Podlaskim Wersalem”, oraz spacerem po okolicznych lasach.

Racuchy z makiem to dowód, że kilka prostych składników z własnego gospodarstwa wystarczy, by powstało danie, które przez dziesięciolecia łączy rodziny przy wspólnym stole – od niedzielnego śniadania po wigilijną wieczerzę.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: