Parowańce żakowolskie z soczewicą

Parowańce żakowolskie z soczewicą przypominają lekko spłaszczone kule o średnicy około 8 centymetrów. Z zewnątrz są kremowobiałe, pulchne i elastyczne, a po przekrojeniu odsłaniają ciemnoszare, zwarte nadzienie z soczewicy. Smakują drożdżowym ciastem i strączkami, są lekko słone i bardzo sycące. Pochodzą z Żakowoli Poprzecznej, niewielkiej wsi w gminie Kąkolewnica w powiecie radzyńskim. Na Listę Produktów Tradycyjnych (LPT) wpisano je 2 listopada 2009 roku.

Każda wieś ma swój pieróg

Gmina Kąkolewnica co najmniej od początku XX wieku słynie z dań mącznych, które mieszkańcy nazywają po prostu pierogami. Ciekawe jest to, że każda miejscowość wypracowała tu własną specjalność, z której była znana w całej okolicy. Jedne wsie chwaliły się pierogami z kaszą, inne z serem lub z kapustą. Żakowola Poprzeczna zasłynęła z parowańców nadziewanych soczewicą. Tę tradycję potwierdzają liczne wspomnienia mieszkanek, które od lat przygotowują je w swoich domach i uczą tego młodsze pokolenia.

Dzięki takim lokalnym odmianom gmina stała się prawdziwą mapą pierogów. Na Listę Produktów Tradycyjnych trafiło stąd kilkanaście różnych wyrobów, a parowańce z Żakowoli są jednym z najbardziej oryginalnych, bo łączą typowe dla regionu ciasto drożdżowe z farszem, który w polskiej kuchni ludowej nie był aż tak powszechny.

Soczewica w wiejskiej kuchni

Soczewica była dawniej uprawiana na Lubelszczyźnie razem z grochem i fasolą. Rośliny strączkowe dobrze się przechowywały, a po ugotowaniu dawały sycący, bogaty w białko posiłek, który mógł zastąpić mięso w dni postne i w biedniejszych domach. Zmielona i podsmażona z cebulą soczewica tworzy farsz o głębokim, lekko orzechowym smaku. Wystarczy sól i pieprz, aby całość była wyrazista. Nadzienie jest bezmięsne, dzięki czemu parowańce dobrze pasują na postny stół.

Jak powstają

Tradycyjny sposób jest prosty. Najpierw przygotowuje się ciasto z drożdży, cukru, mleka, jajka i mąki i odstawia w ciepłe miejsce do wyrośnięcia. W tym czasie gotuje się soczewicę, mieli ją i podsmaża z cebulą, doprawiając solą i pieprzem. Wyrośnięte ciasto dzieli się na małe porcje, nadziewa farszem i formuje kulki.

Gotowanie odbywa się na parze. Do dużego, płaskiego garnka wlewa się wodę, przykrywa go ściereczką i luźno układa na niej parowańce. Po około 8–10 minutach są gotowe. Podaje się je polane tłuszczem albo śmietaną. Dziś zamiast ściereczki często używa się wkładu do gotowania na parze, ale efekt jest ten sam: puszyste ciasto i gorące, aromatyczne nadzienie.

Ważne, by parowańców nie układać zbyt blisko siebie. Podczas parzenia wyraźnie rosną, a jeśli się zetkną, sklejają się i tracą kształt. Dobrze jest też nie podnosić przykrycia przed czasem, bo ciasto może opaść.

Przygotowanie parowańców było dawniej zajęciem dla kilku osób. Jedna gospodyni wyrabiała ciasto, druga lepiła kulki, a trzecia pilnowała garnka z parą. Ponieważ porcja szybko znikała ze stołu, gotowano je partiami, a kolejne sztuki trafiały na talerze jeszcze gorące.

Smak i podanie

Parowańce z soczewicą to danie na słono. Najlepiej smakują prosto z garnka, kiedy ciasto jest sprężyste, a farsz gorący. W wielu domach polewa się je skwarkami ze słoniny albo zrumienioną na oleju cebulą. Śmietana łagodzi wyrazisty smak soczewicy, a kwaśne dodatki dobrze go równoważą.

• Z okrasą: skwarki, cebulka zeszklona na oleju lub maśle.
• Ze śmietaną: gęsta, kwaśna śmietana do polania.
• Do picia: zsiadłe mleko, maślanka lub barszcz czerwony.

Przepis: parowańce z soczewicą

Na około 20 sztuk.

Składniki

Ciasto:

• 500 g mąki pszennej
• 250 ml ciepłego mleka
• 25 g świeżych drożdży
• 1 jajko
• 1 łyżeczka cukru
• 2 łyżki oleju
• ½ łyżeczki soli

Nadzienie:

• 250 g zielonej lub brązowej soczewicy
• 2 duże cebule
• 2 łyżki oleju lub smalcu
• sól i pieprz do smaku
• szczypta majeranku (opcjonalnie)

Do podania:

• skwarki lub cebulka podsmażona na oleju, śmietana

Przygotowanie

1. Soczewicę przepłucz, zalej wodą i gotuj do miękkości, około 25–30 minut. Odcedź i ostudź.
2. Drożdże rozetrzyj z cukrem, dodaj kilka łyżek ciepłego mleka i łyżkę mąki. Odstaw na 10 minut.
3. Do miski wsyp mąkę i sól, dodaj rozczyn, jajko, resztę mleka i olej. Wyrób gładkie ciasto i odstaw pod ściereczką na około godzinę.
4. Cebulę posiekaj i zeszklij na tłuszczu. Soczewicę zmiel lub rozgnieć, wymieszaj z cebulą i podsmaż chwilę razem. Dopraw solą, pieprzem i majerankiem. Ostudź.
5. Ciasto podziel na około 20 części, rozpłaszcz każdą, nałóż łyżkę farszu, zlep i uformuj kulkę. Odstaw na 10–15 minut.
6. W szerokim garnku zagotuj wodę, naciągnij na niego ściereczkę i obwiąż sznurkiem lub użyj wkładu do gotowania na parze.
7. Układaj parowańce luźno, przykryj miską i parz 8–10 minut. Podawaj od razu ze skwarkami lub śmietaną.

Gdzie spróbować

Parowańce żakowolskie najłatwiej spotkać podczas wydarzeń kulinarnych w gminie Kąkolewnica, zwłaszcza na zimowym spotkaniu „Pierogi”, na którym koła gospodyń prezentują lokalne specjały. Bywają też na festynach i jarmarkach w powiecie radzyńskim. Noclegu warto szukać w Radzyniu Podlaskim, skąd w okolice Żakowoli Poprzecznej jest kilkanaście minut jazdy samochodem.

Parowańce z soczewicą pokazują, że nawet w jednej gminie każda wieś potrafi mieć własny smak. Ciemny, korzenny farsz w puszystym cieście to jedna z najoryginalniejszych potraw na kulinarnej mapie Lubelszczyzny.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: