Zagrodzkie bandzwoły z fasolą

Zagrodzkie bandzwoły z fasolą kształtem przypominają gęsie jajo. Są owalne, mają około 10 centymetrów długości i szarawą powierzchnię, a po przekrojeniu odsłaniają kremowy pierścień farszu z białej fasoli. Pachną gotowanymi ziemniakami, są lekko słone i bardzo sycące. Pochodzą ze wsi Zagrody na Lubelszczyźnie, gdzie przygotowują je miejscowe gospodynie. 30 lipca 2024 roku zagrodzkie bandzwoły z fasolą zostały wpisane na Listę Produktów Tradycyjnych (LPT) w kategorii gotowych dań i potraw.

Skąd ta nazwa

Słowo bandzwół brzmi zabawnie i nie bez powodu. W gwarze określano tak kogoś niezbyt rozgarniętego, niezgrabnego. Nazwa przylgnęła do dużych, ciężkich klusek, które leżą na talerzu jak pękate jaja. Mimo mało pochlebnego miana bandzwoły cieszą się w Zagrodach dużą sympatią i są jednym z dań, z których słynie tamtejsza kuchnia. Przygotowuje je Koło Gospodyń Wiejskich w Zagrodach, które dba o zachowanie dawnego sposobu wyrobu.

Kuchnia z ziemniaków i fasoli

Bandzwoły wyrastają z tradycji ubogiej kuchni lubelskiej wsi, w której ziemniaki były podstawą codziennego jedzenia, a mięso pojawiało się rzadko. Gospodynie potrafiły z kilku składników przygotować danie, które sycą nie gorzej niż mięsne kartacze. Zamiast mięsa do środka trafiała fasola – tania, pożywna, dostępna w każdym gospodarstwie i łatwa do przechowywania przez zimę. Dzięki temu bandzwoły sprawdzały się w dni postne i podczas ciężkich prac polowych. Dziś pojawiają się przede wszystkim na dożynkach, festynach i piknikach, gdzie gospodynie z Zagród częstują nimi gości.

Jak powstają bandzwoły

Ciasto przygotowuje się podobnie jak na kartacze, z dwóch rodzajów ziemniaków. Część gotuje się i przeciska przez praskę, resztę ściera na surowo i odciska z soku. Obie masy łączy się, dodaje mąkę ziemniaczaną oraz skrobię, która osiadła z soku, i zagniata jednolite ciasto bez jajek. Farsz powstaje z ugotowanej białej fasoli zmielonej na gładką masę i połączonej z zeszkloną cebulą. Z ciasta formuje się grube placki, nakłada na środek farsz, sklejając brzegi tak, by powstały owalne kluski. Bandzwoły gotuje się w osolonej wodzie, a przed podaniem polewa skwarkami lub smażoną cebulą.

Fasolę warto namoczyć dzień wcześniej. Szczypta sody dodana do wody pomaga ziarnom napęcznieć i skraca gotowanie.

Bandzwoły należą do szerokiej rodziny polskich klusek nadziewanych, do której zaliczają się również kartacze, cepeliny i pyzy. Od większości z nich różni je przede wszystkim farsz. Tam, gdzie inne regiony sięgały po mięso, twaróg albo grzyby, w Zagrodach wybierano fasolę. To sprawia, że danie jest nie tylko tańsze, ale też bogate w białko roślinne, a przy okazji odpowiednie na postne dni. Dobrze uformowane bandzwoły nie pękają podczas gotowania i zachowują regularny, jajowaty kształt.

Smak i podanie

Bandzwoły są miękkie, lekko gumowate z zewnątrz i kremowe w środku. Ziemniaczane ciasto ma delikatny smak, a fasolowy farsz z cebulą i majerankiem nadaje całości wyrazistości.

• Klasycznie: polane skwarkami z boczku.
• W wersji postnej: ze zrumienioną na oleju cebulą.
• Z kwaśną śmietaną albo maślanką.
• Z surówką z kiszonej kapusty lub ogórkiem kiszonym.

Przepis: zagrodzkie bandzwoły z fasolą

Na około 10–12 sztuk. Czas przygotowania: około 2 godzin plus moczenie fasoli przez noc.

Składniki

Ciasto:

• 1,5 kg ziemniaków
• 2 łyżki mąki ziemniaczanej
• sól

Farsz:

• 200 g suchej białej fasoli
• ½ łyżki sody oczyszczonej
• 1 cebula
• 2 łyżki masła
• 1 łyżeczka majeranku
• sól i pieprz

Do podania:

• 1 duża cebula
• 3 łyżki oleju lub 100 g boczku na skwarki

Przygotowanie

1. Fasolę zalej zimną wodą, dodaj sodę i odstaw na noc. Rano opłucz i ugotuj w świeżej wodzie do miękkości, około godziny; pod koniec posól. Odcedź.
2. Zmiel fasolę na gładkie purée. Cebulę posiekaj i zeszklij na maśle, dodaj do fasoli razem z majerankiem. Dopraw solą i pieprzem.
3. Ziemniaki obierz. Jedną trzecią ugotuj w osolonej wodzie i przeciśnij przez praskę. Resztę zetrzyj na tarce o drobnych oczkach.
4. Starte ziemniaki odciśnij przez gazę. Sok odstaw na kilka minut, zlej wodę, a osiadłą skrobię zostaw.
5. Połącz ugotowane i surowe ziemniaki, dodaj skrobię, mąkę ziemniaczaną i sól. Zagnieć jednolite ciasto.
6. Podziel ciasto na 10–12 części. Każdą rozpłaszcz w dłoni na gruby placek, nałóż łyżkę farszu i sklej, formując owalną kluskę.
7. Gotuj partiami w dużym garnku osolonej wody na małym ogniu. Po wypłynięciu gotuj jeszcze około 5 minut.
8. Do podania zrumień pokrojoną cebulę na oleju lub wytop skwarki z boczku. Polej nimi bandzwoły.

Wskazówka: nie wrzucaj zbyt wielu klusek naraz – woda powinna stale lekko wrzeć, inaczej ciasto może się rozpaść.

Gdzie spróbować

Bandzwoły najłatwiej spotkać podczas dożynek, festynów i pikników na Lubelszczyźnie, gdzie gospodynie z Zagród prezentują swoje dania. Warto śledzić kalendarz wydarzeń promujących kuchnię regionalną w województwie lubelskim. Dobrą bazą wypadową do poznawania tutejszej kuchni jest Lublin, z bogatą ofertą noclegów i restauracji serwujących lokalne specjały.

Zagrodzkie bandzwoły pokazują, że danie bez mięsa może być równie sycące i pełne smaku. To kawałek tradycyjnej lubelskiej kuchni, który warto poznać.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: