Pierogi łomniczańskie

Pierogi łomniczańskie nie wyglądają jak typowe polskie pierogi z ciasta mącznego. Są owalne, w przekroju okrągłe, mają około 5–6 centymetrów długości i jasnoszarą skórkę. Dopiero po przekrojeniu widać, co je wyróżnia: jasnoszary pierścień z ziemniaków otacza białe kółko z sera. Pachną gotowanymi ziemniakami, a w smaku łączą je z kwaśnym białym serem i skwarkami ze słoniny, którymi się je okrasza. Konsystencję mają zwartą, łatwo je przekroić widelcem. W sierpniu 2011 roku zostały wpisane na Listę Produktów Tradycyjnych (LPT) jako regionalna potrawa z Małopolski.

Nad Popradem, w Łomnicy

Nazwa pierogów pochodzi od Łomnicy-Zdroju, wsi w dolinie Popradu, w regionie Górali Nadpopradzkich. Miejscowości położone nad tą rzeką od dawna słyną z ich wyrobu, a w samej Łomnicy organizuje się nawet Festiwal Pieroga. Pierogi są lubiane zarówno przez miejscowych, jak i przez turystów, którzy przyjeżdżają w Beskid Sądecki na wypoczynek i kurację.

W publikacjach o kuchni regionu spotyka się też formę „pierogi łomnicańskie”. Niezależnie od zapisu chodzi o ten sam przysmak – ziemniaczane kluski z serowym nadzieniem w środku.

Ziemniaki zamiast ciasta

Sekret tych pierogów tkwi w tym, że ich zewnętrzną warstwę tworzą ziemniaki. Surowe ziemniaki ściera się na tarce, odciska z nich wodę, a skrobię, która osiadła na dnie naczynia, dodaje z powrotem do masy. Dzięki temu pierogi trzymają kształt i nie rozpadają się podczas gotowania. Do środka trafia farsz z białego sera, często z dodatkiem jajka i soli. W dawniejszych wersjach używano także bryndzy owczej, która nadawała nadzieniu bardziej wyrazisty, słonawy smak.

Gotowe pierogi formuje się na kształt kurzego jaja i wrzuca do wrzącej osolonej wody. Po ugotowaniu wyjmuje się je ostrożnie, żeby nie popękały, i od razu podaje z tłuszczem.

Jak powstają w domowej kuchni

Przygotowanie pierogów łomniczańskich wymaga cierpliwości, ale nie skomplikowanych narzędzi. Po starciu ziemniaków na drobnej tarce masę odciska się przez gazę albo lnianą ściereczkę, a odlany sok zostawia na chwilę, żeby skrobia opadła na dno. Tę skrobię dodaje się z powrotem do ziemniaków razem z jajkiem, odrobiną mąki i solą. Ciasto ma być na tyle gęste, żeby dało się je formować w dłoniach, ale nie twarde. Z porcji ciasta robi się placuszek, kładzie na środku łyżkę sera, zamyka i obtacza w dłoniach, aż powstanie owalna kluska. Gotowanie trwa zwykle kilkanaście minut, a pierogi są gotowe, gdy wypłyną. W wielu domach lepi się ich od razu dużą ilość, bo przy rodzinnym stole znikają bardzo szybko.

Legendy o wielkich pierogach

Pierogi łomniczańskie słyną z rozmiarów i krążą o nich zabawne opowieści. Według jednej z legend pojedynczy pieróg był tak ciężki, że spadając, zabił kurę. Inna mówi o mężczyznach, którzy wyjedli farsz z pierogów, a w powstałych w ten sposób „łódkach” przeprawili się na drugi brzeg Popradu. Dziś pierogi lepi się raczej mniejsze, ale legendy wciąż wracają przy stole, zwłaszcza gdy przyjeżdżają goście z daleka.

Na chrzciny, wesela i święta

Przepis na pierogi łomniczańskie przekazywany jest z pokolenia na pokolenie od ponad stu lat. Pojawiały się na stole przy najważniejszych okazjach w życiu rodziny i wsi:

• podczas chrzcin,
• na weselach,
• w święta Bożego Narodzenia i Wielkanocy,
• przy okazjach rodzinnych, na przykład przy wejściu do nowego domu,
• na stypie.

To pokazuje, jak mocno potrawa była związana z rytmem życia lokalnej społeczności – towarzyszyła zarówno radosnym, jak i smutnym chwilom.

Lekcje lepienia i rywalizacja gospodyń

W Łomnicy umiejętność robienia pierogów nie była sprawą wyłącznie domową. Przez całe dziesięciolecia nauczyciele uczyli ich wyrobu w szkole, na zajęciach z techniki. Dzięki temu przepis znało niemal każde dziecko we wsi. Z kolei kobiety na wiejskich zebraniach dyskutowały i licytowały się, która z nich potrafi przyrządzić lepsze pierogi. Taka zdrowa rywalizacja sprawiała, że receptura była stale doskonalona, a jednocześnie nie traciła swojego charakteru.

Przepis: pierogi łomniczańskie

Na ok. 6–8 porcji.

Składniki

Ciasto:

• 3 kg ziemniaków
• 1 łyżka mąki
• sól

Farsz:

• 0,5 kg twarogu
• 2 jajka
• 2 łyżki mleka
• sól

Do podania:

• słonina i wędzony boczek do okrasy

Przygotowanie

1. Surowe ziemniaki zetrzyj na drobnej tarce i mocno odciśnij przez płótno. Sok odstaw na kilka minut.
2. Zlej wodę znad soku, a osadzoną skrobię dodaj z powrotem do ziemniaków. Dodaj mąkę i sól, wyrób masę.
3. Twaróg rozgnieć z jajkami, mlekiem i solą.
4. Z ciasta formuj kule wielkości dużego jajka. Każdą spłaszcz w dłoni, nałóż farsz i zlep w owalny pieróg.
5. Gotuj w osolonym wrzątku ok. 10–15 minut.
6. Słoninę i boczek pokrój w kostkę i wytop. Polej pierogi skwarkami.

Jak jeść pierogi łomniczańskie

Najbardziej tradycyjnie pierogi okrasza się skwarkami ze słoniny albo podsmażonym boczkiem i popija szklanką zimnego mleka. To proste zestawienie dobrze podkreśla smak ziemniaków i kwaśnego sera. Bezmięsną wersję można podać ze śmietaną. Do talerza dobrze pasują też surówki i świeże warzywa, które równoważą sycący charakter dania.

Pierogi najlepiej smakują od razu po ugotowaniu, gdy są jeszcze gorące, a skwarki dopiero co zdjęte z patelni. Odgrzewane można podsmażyć na tłuszczu, aż nabiorą rumianej skórki.

Smak doliny Popradu

Łomnica-Zdrój leży w pobliżu Piwnicznej-Zdroju i Muszyny, w malowniczej dolinie Popradu, wśród uzdrowisk Beskidu Sądeckiego. Wybierając się w te strony, warto zaplanować postój na talerz pierogów łomniczańskich i spróbować potrawy, którą górale znad Popradu przygotowują od ponad wieku – z ziemniaków, sera i odrobiny słoniny, a przede wszystkim z dbałością o rodzinną recepturę.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: