Zalewajka z Gór Opolskich

Zalewajka z Gór Opolskich to płynna zupa o kremowo-szarym kolorze, w której pływają pokrojone w kostkę ziemniaki i kawałki kapusty kiszonej. Warzywa są lekko twarde, a smak – lekko kwaśny, typowy dla kiszonej kapusty. Gotują ją mieszkańcy wsi Góry Opolskie w gminie Opole Lubelskie, w powiecie opolskim na Lubelszczyźnie. 21 sierpnia 2025 roku zalewajka z Gór Opolskich została wpisana na Listę Produktów Tradycyjnych (LPT) w kategorii gotowych dań i potraw.

Inna niż wszystkie zalewajki

W wielu regionach Polski zalewajką nazywa się zupę ziemniaczaną zakwaszaną żytnim zakwasem, podobną do żuru. Wersja z Gór Opolskich jest inna: jej kwaśny smak pochodzi z kiszonej kapusty, gotowanej razem z ziemniakami i prostymi przyprawami. Dzięki temu zupa bliższa jest kapuśniakowi, ale zachowała swoją tradycyjną nazwę.

Tradycja kiszenia kapusty jest w tej okolicy ciągle żywa. Jedyna zmiana polega na tym, że część gospodyń nie uprawia już kapusty samodzielnie, tylko kupuje na targu gotową, poszatkowaną główkę i kisi ją w domu. Smak i zapach zupy pozostają jednak bez zmian.

Zupa na trudne czasy

Zalewajkę dawniej często jadali ludzie biedni, a także wszyscy w czasach głodu. W trudnych latach gotowano ją na samych warzywach, bez kości i skór zwierzęcych, więc była w praktyce zupą postną, której smak budowała kiszona kapusta. Najstarsi mieszkańcy Gór Opolskich pamiętają kilka jej odmian. Można ją było jeść bez żadnej zaprawy albo z mąką zasmażoną na słoninie z cebulą – taką zupę nazywano wtedy „zapalaną”. Najczęściej jednak gotowano ją na wywarze ze świńskiego ogona z dodatkiem kapusty kiszonej, ziemniaków i prostych przypraw.

Do dzisiaj wielu mieszkańców Gór Opolskich i okolic nie wyobraża sobie, by tej zupy miało zabraknąć na ich stołach. Zalewajka jest gotowana na lokalne wydarzenia, takie jak Jarmark Opolski czy Święto Produktu Lokalnego, i często startuje w konkursach kulinarnych.

Jak powstaje zalewajka z Gór Opolskich

Podstawą jest wywar z świńskiego ogona, żeberka albo golonki. Po ugotowaniu mięso się wyjmuje, a do wywaru wkłada wypłukaną kiszoną kapustę i gotuje ją do miękkości. Ziemniaki pokrojone w kostkę gotuje się w osobnym garnku i dopiero potem dodaje do zupy. Całość doprawia się solą, pieprzem, liściem laurowym i zielem angielskim, a następnie dodaje drobno pokrojoną cebulę i startą marchew i gotuje jeszcze około kwadransa. Na koniec, według uznania, zupę można „zapalić” zasmażką z mąki i tłuszczu.

Zalewajka z Gór Opolskich jest jedną z trzynastu potraw z Lubelszczyzny wpisanych na listę w 2025 roku. Razem z nią trafiły tam także kapuśniak z burakiem cukrowym z pobliskiego Leonina i boszcz na zakwasie od gospodyń z Rogowa, co pokazuje, jak bogata jest kuchnia powiatu opolskiego.

Smak i podanie

Zupa jest kwaśna, rozgrzewająca i sycąca. Ziemniaki łagodzą smak kapusty, a wywar z wieprzowiny nadaje jej głębi.

• Gorąca, z pajdą razowego chleba.
• Z kawałkami mięsa z ogona lub żeberka, zwróconymi do talerza.
• W wersji „zapalanej”, z zasmażką ze słoniny i cebuli.

Przepis: zalewajka z kapustą kiszoną na żeberku

Na 6 porcji. Czas przygotowania: około 2 godzin.

Składniki

• 500 g żeberek wieprzowych lub świński ogon
• 2,5 l wody
• 500 g kapusty kiszonej
• 600 g ziemniaków
• 1 cebula
• 1 marchewka
• 2 liście laurowe
• 4 ziarna ziela angielskiego
• 1 łyżeczka majeranku
• sól i pieprz

Zasmażka (opcjonalnie):

• 50 g słoniny
• 1 mała cebula
• 1 łyżka mąki pszennej

Przygotowanie

1. Żeberka lub ogon opłucz, zalej zimną wodą i zagotuj. Zbierz szumowiny i gotuj na małym ogniu około godziny, aż mięso będzie miękkie. Wyjmij mięso i oddziel od kości.
2. Kapustę kiszoną przepłucz, odciśnij i posiekaj. Włóż do wywaru i gotuj około 30 minut, aż zmięknie.
3. Ziemniaki obierz, pokrój w kostkę i ugotuj w osobnym garnku w osolonej wodzie. Odcedź i przełóż do zupy.
4. Dodaj liście laurowe, ziele angielskie, sól i pieprz. Wrzuć drobno pokrojoną cebulę i startą marchewkę. Gotuj jeszcze około 15 minut.
5. Jeśli chcesz zupę „zapalić”, wytop słoninę, zrumień na niej posiekaną cebulę, dodaj mąkę i chwilę smaż. Rozprowadź chochlą zupy i wlej do garnka. Zagotuj.
6. Na koniec dodaj majeranek i pokrojone mięso. Dopraw do smaku.

Wskazówka: jeśli kapusta jest bardzo kwaśna, przepłucz ją dokładniej; jeśli łagodna – wlej do zupy odrobinę soku z kiszenia.

Gdzie spróbować

Góry Opolskie leżą w gminie Opole Lubelskie, w niewielkiej odległości od Wisły i Kazimierza Dolnego. Zalewajkę najłatwiej spróbować podczas Jarmarku Opolskiego, Święta Produktu Lokalnego oraz konkursów kulinarnych, w których biorą udział gospodynie z okolicy. Wypad warto połączyć ze zwiedzaniem Kazimierza Dolnego, Janowca i nadwiślańskich wąwozów lessowych – to również wygodna baza noclegowa.

Zalewajka z Gór Opolskich to zupa, która przetrwała biedę i głód, a dziś jest dumą wsi. Talerz kwaśnej, gorącej zupy z ziemniakami najlepiej oddaje prostotę i gościnność lubelskiej kuchni.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: