Keksy przez maszynkę/kruche ciastka kręcone przez maszynkę

Złociste, podłużne ciasteczka z charakterystycznymi rowkami na powierzchni, długie na 6–8 cm i szerokie na półtora centymetra. Pachną masłem i wanilią, a w ustach są kruche. To keksy przez maszynkę, czyli kruche ciastka kręcone przez maszynkę do mięsa. Na Listę Produktów Tradycyjnych wpisano je 28 kwietnia 2022 roku.

Ciastka z maszynki do mięsa

Sekret keksów tkwi w sposobie formowania. Kruche ciasto przepuszcza się przez maszynkę do mięsa z nakładką do ciastek. Z maszynki wychodzi długi, karbowany wałek, który kroi się na krótkie odcinki. Rowki od nakładki zostają na ciastku także po upieczeniu. Dzięki nim keksy łatwo rozpoznać na świątecznym talerzu.

W gwarze śląskiej mówi się o nich „keksy bez maszynka”. Słowo „bez” oznacza tu „przez”, więc nazwa po prostu opisuje sposób wykonania. Słowo „keks” pochodzi od niemieckiego określenia na herbatniki i kruche ciasteczka.

Proste składniki

Do ciasta potrzeba mąki, masła, cukru, jajek i proszku do pieczenia. Wanilia nadaje mu aromat. To skład typowy dla domowych wypieków, ale efekt zależy od wprawy. Ciasto musi być na tyle zwarte, by przejść przez maszynkę, i na tyle miękkie, by nie kruszyło się przy formowaniu. Po upieczeniu keksy mają złocisty kolor i delikatnie maślany smak.

Przepis od cioci Agnes

Keksy na listę zgłosiła Leokadia Podgórska-Wodnicka, właścicielka piekarni w Opolu. Przepis dostała około 1970 roku od cioci Agnes z Nowej Wsi Królewskiej, dziś dzielnicy Opola. Od tego czasu ciastka piecze się według tej samej receptury. Tak domowy przepis trafił do rzemieślniczej piekarni i dalej do klientów.

Historia keksów jest typowa dla śląskiej kuchni. Przepisy na ciastka zapisywano w zeszytach i przekazywano w rodzinie. Każda gospodyni miała swoją maszynkę i swoje nakładki, a na święta przygotowywała kilka rodzajów drobnych wypieków. Keksy należały do najprostszych i najczęściej pieczonych.

Jak podawać keksy

• Do kawy lub herbaty, jako drobny dodatek do popołudniowego poczęstunku.
• Na świątecznym talerzu z innymi drobnymi ciasteczkami.
• Polane do połowy roztopioną czekoladą, jeśli lubisz słodsze wersje.
• W puszce jako prezent, bo dobrze znoszą przechowywanie.

Keksy długo zachowują kruchość, jeśli trzyma się je w szczelnie zamkniętej puszce. Dlatego piecze się je z wyprzedzeniem, przed świętami lub uroczystościami rodzinnymi.

Ciastka z rodzinnych zeszytów

Maszynka do mięsa z nakładką do ciastek była dawniej w wielu śląskich kuchniach. Służyła nie tylko do mielenia mięsa, ale też do szybkiego formowania dużej liczby ciastek. Dzięki temu gospodynie mogły w jedno popołudnie przygotować kilka blach jednakowych keksów. Dziś takie maszynki wracają do łask wśród osób, które chcą odtworzyć smak ciastek z dzieciństwa.

Drobne wypieki na święta

Na Śląsku przed Bożym Narodzeniem piekło się wiele rodzajów drobnych ciastek. Na talerzach lądowały pierniczki, rogaliki, ciasteczka z marmoladą i właśnie keksy. Gospodynie zaczynały pieczenie z wyprzedzeniem, a gotowe wypieki chowały do blaszanych puszek. Keksy dobrze znosiły takie przechowywanie, więc często piekło się je jako pierwsze. Ich prosty, maślany smak dobrze równoważył bardziej korzenne i słodkie ciastka. Dziś wiele rodzin wciąż pamięta charakterystyczny dźwięk kręconej korbki maszynki w przedświątecznej kuchni.

Ciastka z maszynki znane są w różnych regionach Polski, ale opolska wersja ma swoją historię i nazwę. Wpis na listę produktów tradycyjnych łączy ją z konkretnym miejscem i rodziną, która przechowała przepis przez ponad pół wieku.

Gdzie spróbować

Keksy przez maszynkę najprościej znaleźć w Opolu, w piekarni, która zgłosiła je na listę. Warto też szukać ich na jarmarkach świątecznych w regionie, gdzie koła gospodyń sprzedają domowe ciasteczka. Spacer po Nowej Wsi Królewskiej, skąd pochodzi przepis, to dobry pretekst, by poznać mniej znaną część Opola.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: