Gryczak janowski

Gryczak janowski to placek z kaszy gryczanej pieczony w okolicach Janowa Lubelskiego. Najczęściej ma kształt prostokąta wyciętego z blachy, a jego skórka jest ciemnozłota, czasem w paski od kratki z ciasta. Wnętrze jest zwarte i lekko wilgotne, a smak przypomina kaszę gryczaną gotowaną na mleku. Od 2007 roku gryczak figuruje na Liście Produktów Tradycyjnych (LPT) prowadzonej przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Jak wygląda i jak smakuje

Gryczak kroi się w prostokąty lub kwadraty, podobnie jak ciasto drożdżowe z blachy. Spód stanowi cienka warstwa ciasta, a na nim leży gruba warstwa nadzienia z kaszy. Wierzch rumieni się w piekarniku na ciemnozłoty kolor. Po przekrojeniu widać ziarenka kaszy połączone mlekiem, serem i jajami w zwartą, ale wilgotną masę. Smak jest łagodny, kaszany, z mlecznym posmakiem i lekką słodyczą lub wyraźniejszą nutą twarogu i mięty, zależnie od wersji. Gryczak je się na zimno, jako przekąskę, albo podsmażony na patelni.

Jak powstaje

Podstawą jest kasza gryczana, gotowana na mleku do miękkości. Po przestudzeniu łączy się ją z masłem, twarogiem, śmietaną i jajami, a do wersji wytrawnej dodaje się miętę, która nadaje gryczakowi świeży aromat. Masę wykłada się na blachę wyłożoną ciastem drożdżowym, wyrównuje i piecze w umiarkowanej temperaturze przez około półtorej godziny. Istnieją też wersje słodkie, z cukrem, a w niektórych domach do nadzienia dodaje się żurawinę lub jagody z okolicznych lasów.

Każda gospodyni ma swój sposób na gryczak. Jedne pieką go bez spodu, inne dodają kratkę z ciasta na wierzch, jeszcze inne zwiększają ilość sera. Wspólna pozostaje kasza gryczana i długie, spokojne pieczenie.

Tatarka w kluczu janowskim

Gryka od wieków dobrze rośnie na piaszczystych glebach wokół Janowa Lubelskiego. Mieszkańcy nazywali ją „tatarką”, a kasza z niej była podstawą codziennej diety. Zapis z 1843 roku wspomina o uprawie gryki w kluczu janowskim, czyli dawnych dobrach obejmujących Janów i okoliczne wsie. Potrawy z kaszy gryczanej opisywał też Oskar Kolberg, który zbierał w XIX wieku informacje o obyczajach ludowych Lubelszczyzny.

Gryczak był ciastem świątecznym i odpustowym, ale też sposobem na wykorzystanie kaszy w codziennej kuchni. Pieczono go na niedziele, na dożynki i wesela, a kawałek gryczaka zabierano jako prowiant w pole. Dziś przepisy na gryczak przekazują sobie gospodynie z kół gospodyń wiejskich, a lokalne konkursy kulinarne pokazują, jak wiele odmian tego wypieku przetrwało w powiecie janowskim.

Jak podawać

• Na zimno, pokrojony w kwadraty, jako przekąska do kawy lub kefiru.
• Podsmażony na maśle, na chrupko z obu stron.
• Z kwaśną śmietaną i szczypiorkiem w wersji wytrawnej.
• Z konfiturą z żurawiny lub borówek w wersji słodkiej.

Gryczak dobrze się przechowuje, dlatego można zabrać go w podróż. Odgrzany na patelni smakuje równie dobrze jak świeży. Owinięty w lnianą ściereczkę i trzymany w chłodnym miejscu zachowuje wilgotność przez kilka dni, a jego smak z czasem staje się nawet pełniejszy.

Gdzie spróbować

Janów Lubelski i pobliski Godziszów leżą na skraju Lasów Janowskich, jednego z największych kompleksów leśnych na Lubelszczyźnie. Wypieki z kaszy gryczanej najłatwiej spotkać na festynach, dożynkach i jarmarkach produktów regionalnych, a także w gospodarstwach agroturystycznych, gdzie gospodynie pieką je na zamówienie. Wycieczkę warto połączyć ze zwiedzaniem janowskiego Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej, Zalewu Janowskiego i ostoi konika biłgorajskiego w Szklarni.

Kwadrat gryczaka to smak janowskiej tatarki i wiejskich pieców, które wypiekały go na każde ważne święto.

Jeśli widzisz błąd we wpisie — napisz proszę do redakcji pod adres info@nietylkopierogi.pl: