ChNP (Chroniona Nazwa Pochodzenia)
Jedziesz na Podhale, do Zatora albo w Beskid Wyspowy i chcesz spróbować czegoś, co naprawdę smakuje tym miejscem? Zanim sięgniesz po pierwszy lepszy „regionalny” ser czy miód z przydrożnego straganu, sprawdź etykietę. Jeśli zobaczysz na niej skrót ChNP, masz przed sobą jeden z najlepiej chronionych produktów spożywczych w Europie.
Chroniona Nazwa Pochodzenia to unijne oznaczenie produktu, którego jakość i charakter wynikają ze środowiska geograficznego. Składają się na nie zarówno czynniki naturalne, jak klimat, gleba i roślinność, jak i ludzkie, czyli lokalna wiedza i umiejętności przekazywane z pokolenia na pokolenie.
To najbardziej rygorystyczny z unijnych certyfikatów żywności. W przypadku ChNP surowce muszą pochodzić z danego regionu i tam muszą się też odbywać wszystkie etapy produkcji. Dla porównania przy ChOG wystarczy, że w regionie odbywa się tylko jeden etap. Mięso na kiełbasę lisiecką może więc pochodzić z innych stron, ale żeby oscypek był oscypkiem, wszystko musi powstać na miejscu.
Trochę historii
Unijny system ochrony nazw pochodzenia działa od 1992 roku. Wzorowano go na francuskim systemie appellation d’origine contrôlée i włoskim denominazione di origine controllata, czyli na krajach, które od dawna wiedziały, że nazwa produktu bywa warta tyle co marka. Dziś podstawą prawną jest rozporządzenie UE 2024/1143. Chroni ono zarejestrowane nazwy nie tylko przed podróbkami, ale też przed określeniami typu „w stylu”, „typu”, „jak produkowane w” czy „o smaku”.
Polska dołączyła do tego grona w 2007 roku. Pierwszym zarejestrowanym polskim produktem była bryndza podhalańska, a rok później oscypek.
Polskie produkty z ChNP
Polska ma obecnie 10 produktów z Chronioną Nazwą Pochodzenia:
- Bryndza podhalańska
- Oscypek
- Redykołka
- Wiśnia nadwiślanka
- Podkarpacki miód spadziowy
- Karp zatorski
- Fasola Piękny Jaś z Doliny Dunajca
- Fasola wrzawska
- Miód z Sejneńszczyzny / Łoździejszczyzny
- Miód spadziowy z Beskidu Wyspowego
Przykłady z innych krajów
- Piranska sol (Słowenia): sól z wybrzeża Słowenii, którą od 700 lat wytwarza się tą samą tradycyjną metodą. [agricultur….europa.eu]
- Noord-Hollandse Gouda (Holandia): ciekawy przypadek, bo ogólna „Gouda Holland” ma ChOG, a jej północnoholenderska wersja ma wyższy stopień ochrony, czyli ChNP. [agricultur….europa.eu]
- Pera Rocha do Oeste (Portugalia): słodka gruszka z zachodniego wybrzeża Portugalii. [agricultur….europa.eu]
- Aceite Valle del Tiétar (Hiszpania): oliwa, która dostała ChNP zaledwie kilka tygodni temu, pod koniec września 2026 roku. [ec.europa.eu]
Ciekawostki
🐑 Redykołka to mały oscypek. Ten sam smak w mniejszej formie.
🧀 W oscypku i bryndzy może być mleko krowie, ale nie byle jakie. Dopuszcza się do 40% mleka od krów rasy polskiej czerwonej.
🌿 Smak bryndzy zależy od łąk. Jej lekko ostry charakter bierze się z ziół, które rosną na podhalańskich pastwiskach i rzadko występują gdzie indziej.
🇵🇱🇱🇹 Jeden miód, dwa kraje. Miód z Sejneńszczyzny / Łoździejszczyzny ma polsko-litewską nazwę, bo region jego pochodzenia leży po obu stronach granicy.
📈 Rejestr ciągle rośnie. Unijna baza eAmbrosia, w której są wszystkie oznaczenia geograficzne żywności, win i napojów spirytusowych, obejmuje już prawie 4 tysiące wpisów. Liczba ta dotyczy wszystkich typów i statusów, nie tylko ChNP. Nowe zgłoszenia pojawiają się co kilka dni.
Dlaczego warto szukać ChNP w podróży?
Bo to najprostszy sposób, żeby odróżnić prawdziwy regionalny przysmak od pamiątki dla turystów. Produkt z ChNP musi spełniać zarejestrowaną specyfikację. Nazwa jest chroniona prawnie, a za każdym opakowaniem stoją konkretne miejsce, surowce i ludzie, którzy znają się na swoim fachu.
